Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı) Nasıl Silinir? Arşiv Kaydı, Silinme Süreleri ve Memnu Hakların İadesi

İş başvurusunda, kamu görevine girişte, silah ruhsatı ya da vize işlemlerinde karşınıza çıkan “sabıka kaydı” belgesi, hukuki adıyla adli sicil kaydıdır. Bir ceza mahkûmiyetinin bu kayıtta ne kadar süre görüneceği, ne zaman arşive alınacağı ve arşivden ne zaman tamamen silineceği 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu rehberde adli sicil ile arşiv kaydı arasındaki farkı, kayıtların hangi durumlarda ve hangi sürelerde silindiğini, yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunu, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının durumunu ve e-Devlet üzerinden kayıt sorgulamayı adım adım anlatıyoruz.

Adli sicil kaydı nedir, hangi bilgiler kaydedilir?

5352 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre Türk mahkemeleri tarafından verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilir. Hapis cezasına mahkûmiyet, koşullu salıverilme, hapis cezasının ertelenmesi halinde denetim süresi, adli para cezaları, belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmaya ilişkin kararlar, ceza zamanaşımının dolduğunun tespiti ve af kararları bu kapsamdadır.

Her karar adli sicile girmez. Kanunun 5. maddesine göre disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler, disiplin veya tazyik hapsine ilişkin kararlar ve idari para cezalarına ilişkin kararlar adli sicile kaydedilmez. Örneğin trafik cezası gibi bir idari para cezası sabıka kaydında görünmez.

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark

Kanun iki ayrı kayıt öngörür:

• Adli sicil kaydı: Henüz infazı tamamlanmamış veya hukuki sonuçları devam eden mahkûmiyetlerin tutulduğu kayıttır. Uygulamada “sabıka kaydı” denildiğinde bu kayıt kastedilir.
• Arşiv kaydı: Adli sicilden silinen bilgilerin belirli bir süre daha saklandığı kayıttır. Arşiv bilgileri herkes tarafından görülemez; yalnızca kanunda sayılan kişi ve kurumlar tarafından, belirli amaçlarla istenebilir (m.10).

Kanunun 9. maddesine göre adli sicildeki bilgiler; cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hallerinde Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınır. Kişinin ölümü halinde adli sicil bilgileri tamamen silinir.

Önemli bir ayrıntı: Adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler, adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir (m.9). Bu nedenle ertelenmiş bir hapis cezası veya yalnızca adli para cezası, standart adli sicil belgesinde görünmez; ancak arşiv kaydında yer alır.

Arşiv kaydı ne zaman tamamen silinir?

Kanunun 12. maddesine göre arşiv bilgileri şu durumlarda tamamen silinir:

1. İlgilinin ölümü üzerine.
2. Genel kural – beş yıl: Anayasa’nın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olmayan mahkûmiyetler bakımından, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle.
3. Hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler: Anayasa’nın 76. maddesi (milletvekili seçilme yeterliliği) veya TCK dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, bu karar alınmamışsa otuz yıl geçmesiyle.

Ayrıca fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması halinde, o suçtan mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir. Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde de önceki mahkûmiyete ilişkin kayıt tamamen silinir (m.12/2-3).

Sürelerin başlangıcı, “arşive alınma koşullarının oluştuğu tarih”tir; yani çoğu durumda cezanın infazının tamamlandığı tarih. Hapis cezasının infaz süresine ilişkin genel bir fikir edinmek için infaz hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz; araç yaklaşık bir sonuç verir, kesin hesap infaz savcılığınca yapılır.

Yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi)

Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesine göre kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, kanuni sonuç olarak kamu görevi üstlenme, seçme ve seçilme, belli tüzel kişiliklerde yöneticilik gibi hakların kullanılmasını engeller. Bu yoksunluklar kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer. Ancak TCK dışındaki bazı kanunlar, belli suçlardan veya belli cezalardan mahkûmiyete daha uzun süreli hak yoksunlukları bağlar. Bu yoksunlukların giderilmesi için başvurulan yol, 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesindeki yasaklanmış hakların geri verilmesidir.

Bunun için kanunda aranan şartlar şunlardır:

• Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması,
• Kişinin bu süre içinde yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması.

Cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir; bu süre, mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz (m.13/A-2).

Başvuru nasıl yapılır?

1. Hükümlü veya vekili, hükmü veren mahkemeye ya da hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye dilekçeyle başvurur.
2. Dilekçeye mahkûmiyet kararının ve infazın tamamlandığını gösteren belgenin örneği, güncel adli sicil ve arşiv kaydı ile iyi hali gösteren belgeler eklenir.
3. Mahkeme kararını dosya üzerinden ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek verir.
4. Karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hükümle ilgili öngörülen kanun yoluna başvurulabilir. Kesinleşen karar adli sicil arşivine kaydedilir; masraflar hükümlü tarafından karşılanır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararları sicilde görünür mü?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesine göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise, kanundaki diğer şartların varlığı halinde mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Bu karar, kurulan hükmün (müsadereye ilişkin hükümler hariç) sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir.

HAGB kararları adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir (CMK m.231/13). Bu nedenle HAGB kararı, kişinin aldığı adli sicil belgesinde görünmez. Sanık beş yıllık denetim süresini kasten yeni bir suç işlemeden ve yükümlülüklere uygun şekilde geçirirse, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m.231/8 ve 10). Ceza yargılamasında farklı bir sonlandırma yolu olan uzlaşma hakkında bilgi için ceza hukukunda uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Adli sicil ve arşiv kaydı nasıl sorgulanır?

Gerçek kişiler kendileriyle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarını, Adalet Bakanlığının belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde ve güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak sorgulayabilir; sonucu fiziki veya elektronik ortamda ilgili kuruma verebilir (m.13/2). Uygulamada bu işlem e-Devlet üzerinden “Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı) Sorgulama” hizmetiyle yapılır; belge adliyelerdeki adli sicil birimlerinden de alınabilir.

Arşiv bilgileri ise kullanım amacı belirtilerek kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça yetki verilmiş vekili; bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemeler; yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hallerde ilgili kamu kurumları tarafından istenebilir (m.10/1). Bu nedenle bazı kamu görevlerine başvuruda, standart sabıka kaydı temiz görünse bile arşiv kaydı ayrıca incelenebilir.

Kanun iki önemli güvence de getirir: Kanunda açıkça belirtilmedikçe, kişi hakkında alınacak bir karar için bir yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez. On sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları ise yalnızca soruşturma ve kovuşturma kapsamında savcılık ve mahkemelerce istenebilir (m.10/2-3).

Kayıt silinmemişse ne yapılmalı? Adım adım

1. Güncel kaydı alın. e-Devlet üzerinden adli sicil kaydınızı, gerekiyorsa amaç belirterek arşiv kaydınızı sorgulayın.
2. İnfazın tamamlandığı tarihi tespit edin. İnfaz savcılığından veya mahkeme dosyasından infazın tamamlandığını gösteren belgeyi edinin. Adli para cezasının ödendiği makbuzu saklayın.
3. Süreyi hesaplayın. Kaydın arşive alınma tarihinden itibaren kanundaki beş, on beş veya otuz yıllık sürenin dolup dolmadığını belirleyin.
4. Başvuruda bulunun. Süre dolduğu halde kayıt silinmemişse, Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne dilekçeyle başvurarak kaydın silinmesini isteyebilirsiniz. Silme kararları kanuna göre bu iş için kurulan komisyon tarafından alınır (m.14).
5. Hak yoksunluğu varsa önce memnu hakların iadesini isteyin. On beş yıllık kısa süreden yararlanmak için yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının alınmış olması gerekir.

Gerekli belgeler

• Kimlik belgesi
• Güncel adli sicil ve arşiv kaydı çıktısı
• Kesinleşmiş mahkûmiyet kararının örneği
• İnfazın tamamlandığını gösteren müzekkere veya yazı; adli para cezasında ödeme makbuzu
• Memnu hakların iadesi başvurusunda iyi hali gösteren belgeler (çalışma belgesi, SGK hizmet dökümü gibi)
• Vekil aracılığıyla başvuruda, yetkiyi açıkça içeren vekâletname

Sık yapılan hatalar

• Adli sicil ile arşiv kaydını karıştırmak: Standart belgede kayıt görünmemesi, arşivde de kayıt olmadığı anlamına gelmez.
• Süreyi hükmün kesinleştiği tarihten hesaplamak: Arşivden silinme süreleri, kural olarak kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu (çoğunlukla infazın tamamlandığı) tarihten başlar.
• Adli para cezasını ödememek: Ödenmeyen adli para cezası infaz edilmiş sayılmaz; arşive alınma ve silinme süreleri başlamaz.
• Memnu hakların iadesini ihmal etmek: Hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde bu karar alınmazsa silinme süresi otuz yıla çıkar.
• HAGB kararını mahkûmiyet sanmak: HAGB, adli sicil belgesinde görünmez; ancak denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse hüküm açıklanabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sabıka kaydı kendiliğinden silinir mi?

Kanunda öngörülen koşullar oluştuğunda adli sicil bilgileri arşive alınır ve arşiv süresi dolduğunda tamamen silinir. Bu işlemler Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce yapılır. Kayıt süresi dolduğu halde silinmemişse dilekçeyle başvurulabilir.

Ertelenen ceza sabıka kaydında görünür mü?

Cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler adli sicile alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Bu nedenle standart adli sicil belgesinde görünmez; arşiv kaydında yer alır ve arşiv süresi dolunca silinir.

Trafik cezası sabıka kaydına işler mi?

Hayır. İdari para cezalarına ilişkin kararlar adli sicile kaydedilmez (5352 s. K. m.5). Ancak trafikle ilgili bazı fiiller (örneğin trafik güvenliğini tehlikeye sokma) suç oluşturabilir ve mahkûmiyet halinde kayda geçer.

Beraat kararı adli sicile işlenir mi?

Adli sicile yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir. Beraat kararları adli sicil belgesinde görünmez.

Yurt dışında verilen mahkûmiyet kaydedilir mi?

Türk vatandaşı hakkında yabancı mahkemeden verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyetin Türk hukuku bakımından doğurduğu hak yoksunluklarına ilişkin, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece verilen karar adli sicile kaydedilir (m.4/1-f).

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kayıtların silinme süreleri mahkûmiyetin türüne, infaz şekline ve özel kanunlardaki hak yoksunluklarına göre değişir; mevzuat zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir. Ceza hukukuna ilişkin genel bilgiler ceza hukuku sayfamızda yer almaktadır.