Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? Velayet, Nafaka ve Mal Paylaşımında Dikkat Edilecekler

Evliliği sona erdirme kararı veren eşler, boşanmanın sonuçları üzerinde de uzlaşabiliyorlarsa anlaşmalı boşanma yolu çoğu zaman tek duruşmada tamamlanır. Ancak sürecin hızlı olması, protokolün özensiz hazırlanmasına neden olmamalıdır. Protokol, boşanmadan sonraki yıllarda çocuklarla görüşmeden nafaka artışına, evin kime kalacağından borçların ödenmesine kadar pek çok konuda tarafların başvuracağı temel belgedir.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
• Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi,
• Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi,
• Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması

gerekir. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir. Eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunması zorunludur; avukat aracılığıyla temsil edilseler bile hâkim eşleri ayrı ayrı dinler.

Protokolde mutlaka bulunması gerekenler

1. Velayet

Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı açıkça yazılmalıdır. Yargıtay, tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararına uygun olması hâlinde ortak velayeti de kabul etmektedir. Ortak velayette çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, okul, sağlık ve yurt dışı seyahati gibi önemli kararların nasıl alınacağı ayrıca düzenlenmelidir. Mahkeme, belirli yaştaki çocukları dinleyebilir ve gerektiğinde uzman raporu alabilir.

2. Kişisel ilişki (görüşme düzeni)

Velayeti almayan ebeveynin çocukla görüşme günleri ayrıntılı yazılmalıdır: hafta sonları (hangi haftalar, saat kaçta alınıp bırakılacağı), dinî bayramlar, yılbaşı, doğum günleri, yaz tatili ve sömestr tatili. “Taraflar uygun gördükleri zamanlarda görüşür” gibi genel ifadeler, ilişkiler bozulduğunda uygulanamaz hâle gelir ve yeni bir dava açılmasını gerektirir.

3. İştirak nafakası

Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım için ödenecek iştirak nafakasının tutarı, ödeme günü ve hesabı belirtilmelidir. Nafakanın her yıl hangi endekse göre artacağının (örneğin TÜFE ya da ÜFE oranı) protokolde yazılması, her yıl artış davası açma ihtiyacını ortadan kaldırır. Okul, kurs ve sağlık giderlerinin nafakaya dâhil olup olmadığı ya da ayrıca paylaşılıp paylaşılmayacağı da düzenlenmelidir.

4. Yoksulluk nafakası ve tazminat

Eşlerden birinin diğerine yoksulluk nafakası ya da maddi ve manevi tazminat ödeyip ödemeyeceği açıkça belirtilmelidir. Talep yoksa bunun da yazılması gerekir: “Taraflar birbirinden yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat talep etmemektedir.” Ödenecekse tutar, ödeme şekli ve vadesi net olmalıdır.

5. Mal rejiminin tasfiyesi

Protokolün en çok sorun çıkaran bölümü mal paylaşımıdır. Evlilik içinde edinilen ev, araç, birikimler ve borçların nasıl paylaşılacağı tek tek yazılmalıdır. Tapu devri öngörülüyorsa taşınmazın ada-parsel bilgisi, devrin ne zaman yapılacağı ve masraflarını kimin karşılayacağı belirtilmelidir. Kredi borcu olan bir evde kalan taksitlerin kim tarafından ödeneceği de açıkça düzenlenmelidir.

Tarafların mal rejiminden doğan hiçbir talebi yoksa bunun açıkça yazılması gerekir. Yalnızca “taraflar birbirinden hiçbir talepte bulunmayacaktır” gibi genel ifadeler kullanıldığında, bu ifadenin mal rejiminin tasfiyesini de kapsayıp kapsamadığı ileride tartışma konusu olabilir ve eşlerden biri boşanmadan sonra katılma alacağı davası açabilir.

Süreç nasıl işler?

Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılır. Dilekçeye imzalı protokol eklenir. Mahkeme genellikle kısa bir süre içinde duruşma günü verir; duruşmada eşler dinlenir ve protokol uygun bulunursa boşanmaya karar verilir. Taraflar duruşmada kanun yoluna başvurmayacaklarını bildirirse karar daha kısa sürede kesinleşir ve nüfus kayıtlarına işlenir.

Boşanmadan sonra protokol değiştirilebilir mi?

Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri, çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde koşulların değişmesi hâlinde her zaman yeniden değerlendirilebilir. Nafaka tutarı da tarafların ekonomik durumundaki değişikliklere göre artırılabilir ya da azaltılabilir. Mal paylaşımı ve tazminata ilişkin düzenlemeler ise kesinleşmiş boşanma kararının parçası olduğundan kural olarak sonradan değiştirilemez; bu nedenle imzadan önce dikkatle değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular