Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Üç Yıl Şartı, Aile Birliği, Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler

Bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancıların en çok merak ettiği konulardan biri, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmanın şartları ve sürecidir. Yaygın kanının aksine, Türk vatandaşıyla evlenmek tek başına vatandaşlık kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, bunun için en az üç yıllık ve devam eden bir evlilik ile kanunda sayılan diğer şartları arar; başvuru inceleme komisyonunun değerlendirmesinden sonra karar Bakanlık tarafından verilir. Bu rehberde evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunun şartlarını, başvuru adımlarını, gerekli belgeleri, aile birliği incelemesini, çocukların durumunu, red kararına karşı yolları ve sık yapılan hataları ele alıyoruz.

Evlenmek otomatik olarak vatandaşlık kazandırır mı?

Hayır. 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ilk cümlesi açıktır: Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Evlilik, yalnızca belirli şartlar gerçekleştiğinde vatandaşlık için başvuru hakkı verir. Başvuru sonucunda vatandaşlık, Bakanlık kararıyla ve karar tarihinden itibaren hüküm ifade edecek şekilde kazanılır (m.19 ve m.20).

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığının şartları

Kanunun 16. maddesine göre bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde ayrıca şu şartlar aranır:

1. Aile birliği içinde yaşama: Eşlerin fiilen birlikte yaşaması ve evliliğin gerçek bir aile birliği olarak sürmesi gerekir.
2. Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama: Örneğin yalnızca vatandaşlık veya oturma izni amacıyla yapılan, gerçek bir aile birliğine dayanmayan evlilikler bu şartı karşılamaz.
3. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama.

Dikkat çekici bir nokta, evlilik yoluyla başvuruda genel yoldan vatandaşlık için aranan Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet, yeterli Türkçe bilgisi ve geçim kaynağı gibi şartların kanunda ayrıca sayılmamasıdır (genel yol için bkz. m.11). Ancak başvuru sürecinde aile birliğinin varlığı ayrıntılı şekilde incelenir.

Üç yıllık süre nasıl hesaplanır?

Üç yıllık süre, evliliğin kurulduğu tarihten başvuru tarihine kadar geçen süredir. Yurt dışında yapılan evliliklerde evliliğin Türk nüfus kayıtlarına tescil edilmiş olması, sürecin sağlıklı yürümesi için önemlidir. Üç yılın hesabında evliliğin Türkiye’de mi yurt dışında mı sürdürüldüğü kanunda ayrı bir şart olarak aranmaz; ancak aile birliğinin fiilen devam ettiği gösterilebilmelidir. Süreye ilişkin hesaplamalarda sitemizdeki vatandaşlık ve ikamet süresi hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Başvurudan sonra eşin ölümü veya boşanma

Kanun, başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde aile birliği içinde yaşama şartının aranmayacağını açıkça düzenler (m.16/2). Buna karşılık kanun, başvuru sahibinin “evliliği devam eden” bir yabancı olmasını aradığından, başvurudan sonra boşanma gerçekleşirse başvurunun olumsuz sonuçlanması mümkündür.

Evlenme ile vatandaşlığı kazanan bir yabancı, sonradan evlenmenin butlanına karar verilse bile, evlenmede iyiniyetli ise Türk vatandaşlığını korur (m.16/3). Yurt dışında verilmiş boşanma kararlarının Türkiye’de hüküm doğurması için ise tanıma veya idari tescil gerekir; bu konuyu yurt dışında alınan boşanma kararının tanınması yazımızda anlattık.

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu nasıl yapılır? Adım adım

1. Şartların kontrolü. Evliliğin en az üç yıllık olduğu, devam ettiği ve nüfusta tescilli olduğu kontrol edilir. Türkiye’de yaşayan yabancı eşin geçerli bir ikamet izninin bulunması, sürecin sağlıklı yürümesi için önemlidir.
2. Başvuru yeri. Türkiye’de ikamet eden yabancılar, ikamet ettikleri ildeki valilik bünyesindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne; yurt dışında bulunanlar ise Türkiye’nin dış temsilciliklerine başvurur. Uygulamada başvurular randevu sistemiyle alınır.
3. Belgelerin hazırlanması. Yabancı makamlardan alınan belgelerin, Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmelere göre apostil veya konsolosluk onayı taşıması ve noter onaylı Türkçe tercümesinin bulunması gerekir.
4. Başvuru inceleme komisyonu. Kanunun 18. maddesine göre başvuru sahibinin şartları taşıyıp taşımadığının tespiti, illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından yapılır. Uygulamada eşlerle görüşme yapılır ve aile birliğinin fiilen sürüp sürmediği araştırılır.
5. Bakanlık incelemesi ve karar. Şartları taşıyanlar adına vatandaşlık dosyası düzenlenerek Bakanlığa gönderilir. Bakanlıkça yapılan inceleme ve araştırma sonucunda durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararıyla Türk vatandaşlığını kazanır; uygun görülmeyenlerin talebi reddedilir (m.19).
6. Kararın sonuçları. Vatandaşlık karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.20/1). Kararın ardından nüfus kaydı oluşturulur ve kimlik kartı işlemleri yapılır.

Gerekli belgeler

Belge listesi, başvurunun yapıldığı müdürlük veya temsilcilik tarafından güncel mevzuata göre bildirilir ve zaman içinde değişebilir. Genellikle istenen belgeler şunlardır:

• Başvuru formu ve vesikalık fotoğraflar
• Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin onaylı örneği
• Türkiye’de yaşanıyorsa geçerli ikamet izni
• Doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği (onaylı ve tercümeli)
• Evlilik belgesi ve Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği
• Medeni hali gösteren belgeler; önceki evlilik varsa boşanma veya ölüm belgesi
• Gerekli hallerde adli sicil kaydı
• Başvuru için belirlenen hizmet bedelinin ödendiğini gösteren belge

Çocukların durumu

Yetkili makam kararıyla Türk vatandaşlığının kazanılması, eşin vatandaşlığına tesir etmez. Ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır. Muvafakat verilmezse, ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (m.20/2). Ana veya babanın vatandaşlığı kazandığı tarihte birlikte işlem görmeyen çocuklar, ergin olduktan sonra başvururlarsa genel yoldan vatandaşlık hükümlerine tabi olur (m.20/3).

Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuklar ise doğumla Türk vatandaşıdır; bu durum evlilik yoluyla vatandaşlıktan ayrı bir konudur.

Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?

Bakanlığın ret kararı bir idari işlemdir. Bu işleme karşı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davada, şartların gerçekleşip gerçekleşmediği ve ret gerekçesinin hukuka uygunluğu incelenir. Ret gerekçesi aile birliğine ilişkinse, eşlerin birlikte yaşadığını gösteren somut deliller önem taşır. İdari işlemlere karşı dava süreci hakkında genel bilgi için iptal davası açma rehberimize bakabilirsiniz. Ayrıca ret nedeni ortadan kalktığında, şartlar yeniden oluştuğu takdirde yeni başvuru yapılması da mümkündür.

Vatandaşlık beklerken ikamet izni

Vatandaşlık başvurusu, kendiliğinden ikamet hakkı sağlamaz. Türkiye’de yaşayan yabancı eşin, başvuru süreci boyunca geçerli bir ikamet iznine sahip olması gerekir. Türk vatandaşıyla evli yabancılar için aile ikamet izni başta olmak üzere ikamet izni türleri ve süreçleri hakkında Türkiye’de yabancılar için oturma izni yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Yabancıların taşınmaz edinimi ise ayrı şartlara tabidir. Alanla ilgili genel bilgiler yabancılar hukuku sayfamızda yer almaktadır.

Sık yapılan hatalar

• Üç yılı doldurmadan başvurmak: Süre dolmadan yapılan başvurular reddedilir; evlilik tarihi esas alınarak hesap yapılmalıdır.
• Evliliği nüfusa tescil ettirmemek: Yurt dışında yapılan evliliğin Türk nüfus kayıtlarına işlenmemiş olması süreci uzatır.
• Ayrı yaşamayı açıklamamak: Eşlerin iş veya eğitim nedeniyle geçici olarak ayrı şehirlerde yaşaması gibi durumlar varsa, nedenleriyle birlikte belgelenmelidir; aksi halde aile birliği şartı sorgulanabilir.
• Tercüme ve onayları eksik bırakmak: Apostil veya konsolosluk onayı ve noter onaylı tercümesi olmayan yabancı belgeler kabul edilmeyebilir.
• İkamet iznini süresinde yenilememek: Vatandaşlık başvurusu beklerken ikamet izninin süresinin dolması, ayrı idari sorunlara yol açabilir.
• Ret kararına karşı süreyi kaçırmak: İptal davası için altmış günlük süre tebliğden başlar.

Sıkça sorulan sorular

Evlilik yoluyla vatandaşlık için Türkiye’de yaşamak şart mı?

Kanunun 16. maddesi Türkiye’de belirli bir süre ikamet şartı aramaz. Yurt dışında yaşayan yabancı eşler de dış temsilcilikler aracılığıyla başvurabilir. Ancak aile birliğinin fiilen sürdüğünün gösterilmesi gerekir.

Türkçe bilmek gerekiyor mu?

Evlilik yoluyla başvuruda yeterli Türkçe bilgisi kanunda ayrı bir şart olarak sayılmamıştır. Bu şart, genel yoldan vatandaşlık başvurusunda aranır (m.11).

Başvuru ne kadar sürer?

Kanunda kesin bir karar süresi öngörülmemiştir. Komisyon incelemesi, güvenlik araştırması ve Bakanlık değerlendirmesi nedeniyle süreç genellikle birkaç ay ile daha uzun bir süre arasında değişir.

Türk vatandaşlığı kazanınca eski vatandaşlığımı kaybeder miyim?

5901 sayılı Kanun çok vatandaşlığı tanır (m.44) ve evlilik yoluyla başvuruda önceki vatandaşlıktan çıkma şartı aramaz. Ancak kişinin diğer vatandaşlığının bağlı olduğu ülkenin mevzuatı farklı sonuçlar öngörebileceğinden, o ülkenin kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Eşim vefat ederse başvurum ne olur?

Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü halinde, aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (m.16/2). Diğer şartlar ise değerlendirilmeye devam eder.

Gerçeğe aykırı beyanla kazanılan vatandaşlığa ne olur?

Türk vatandaşlığını kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse, kararı veren makam tarafından iptal edilir (m.31). Bu nedenle başvuruda evlilik ve aile birliğine ilişkin bilgilerin eksiksiz ve doğru verilmesi gerekir; yalnızca vatandaşlık amacıyla yapılan bir evlilik sonradan ortaya çıkarsa kazanılan vatandaşlık da tehlikeye girer.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Belge listeleri ve uygulama esasları ilgili idare tarafından güncellenebilir; mevzuat zamanla değişebileceğinden başvuru öncesinde güncel durum ayrıca kontrol edilmelidir.