Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması: Tanıma Davası ve Nüfusta İdari Tescil

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ya da Türk vatandaşıyla evli yabancılar, bulundukları ülkede boşandıklarında bu kararın Türkiye’de de kendiliğinden geçerli olacağını düşünebilir. Oysa yabancı bir mahkeme ya da makam tarafından verilen boşanma kararı, Türkiye’de tanınmadıkça nüfus kayıtlarına işlenmez. Kişi yurt dışında boşanmış olsa da Türkiye’de evli görünmeye devam eder; yeniden evlenmek, miras, soyadı ve taşınmaz işlemlerinde sorunlar ortaya çıkar.

İki yol: idari tescil ve tanıma davası

Yabancı boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için iki yol bulunur:

• Nüfusta idari tescil: 2018’de Nüfus Hizmetleri Kanunu’na eklenen 27/A maddesiyle, belirli şartlar altında dava açmadan nüfus müdürlüğüne ya da yurt dışında konsolosluğa başvurarak boşanmanın tescil edilmesi mümkün hâle gelmiştir.
• Tanıma davası: İdari tescilin şartları oluşmadığında ya da başvuru reddedildiğinde Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde aile mahkemesinde tanıma davası açılır.

İdari tescilin şartları

Bu yol, yalnızca boşanma, evliliğin butlanı ya da iptali kararları için kullanılabilir. Uygulamada aranan başlıca şartlar şunlardır:

• Kararın verildiği ülkede kesinleşmiş olması,
• Eski eşlerin nüfus müdürlüğüne ya da konsolosluğa birlikte başvurması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve tarafların savunma hakkına riayet edilmiş olması,
• Aynı konuda Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava bulunmaması.

Eşlerden biri birlikte başvurmaya yanaşmıyorsa, ulaşılamıyorsa ya da kararın içeriği tartışmalıysa idari yol kullanılamaz ve tanıma davası açmak gerekir.

Tanıma davasının şartları

MÖHUK’a göre yabancı mahkeme kararının tanınabilmesi için:

• Kararın, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması,
• Kararın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Davalının usulüne göre mahkemeye çağrılmamış ya da temsil edilmemiş olması nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin bir itirazın bulunmaması

gerekir. Tenfizden farklı olarak tanımada, kararı veren ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık şartı aranmaz.

Dava, karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesinde; yoksa sakin olduğu yer mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemelerinden birinde açılır. Boşanma kararlarının tanınmasında görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Gerekli belgeler

• Yabancı mahkeme kararının aslı ya da onaylı örneği,
• Kararın kesinleştiğini gösteren belge (kesinleşme şerhi),
• Bu belgelerin, karar Lahey Sözleşmesine taraf bir ülkede verilmişse apostil şerhli, değilse konsolosluk onaylı olması,
• Belgelerin noter onaylı yeminli tercümesi,
• Vekâletname (yurt dışından konsolosluk ya da apostilli yabancı noter vekâletnamesi kullanılabilir).

Dava avukat aracılığıyla takip edildiğinde tarafların Türkiye’ye gelmesi genellikle gerekmez.

Nafaka, velayet ve mal paylaşımı: tenfiz

Tanıma, boşanmanın Türkiye’de geçerli hâle gelmesini sağlar. Ancak yabancı kararda yer alan nafaka, tazminat ya da mal paylaşımı gibi icra edilmesi gereken hükümlerin Türkiye’de zorla yerine getirilebilmesi için ayrıca tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfizde, tanımadaki şartlara ek olarak karşılıklılık şartı da aranır. Tanıma ve tenfiz aynı davada birlikte istenebilir.

Tanınmadan sonra

Tanıma kararı kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir ve kişi Türkiye’de de boşanmış sayılır. Kadın eş için Türk Medeni Kanunu’ndaki bekleme süresi (iddet) bakımından boşanma kararının tarihine dikkat edilmelidir; süre dolmamışsa yeniden evlenebilmek için mahkemeden bu sürenin kaldırılması istenebilir.

Sık sorulan sorular