İtirazın İptali Davası Nasıl Açılır? Bir Yıllık Süre, Arabuluculuk, Görevli Mahkeme ve İcra İnkâr Tazminatı

Alacağını tahsil etmek için ilamsız icra takibi başlatan alacaklıların en sık karşılaştığı durum, borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi ve takibin durmasıdır. Bu noktada alacaklının başvurabileceği temel yol itirazın iptali davasıdır. Dava kazanılırsa borçlunun itirazı ortadan kalkar, durmuş olan takip kaldığı yerden devam eder ve koşulları varsa borçlu icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Bu rehberde itirazın iptali davasının şartlarını, bir yıllık dava süresini, zorunlu arabuluculuk hallerini, görevli mahkemeyi, icra inkâr tazminatını ve itirazın kaldırılması yoluyla farklarını adım adım ele alıyoruz.

Takip neden durur? Borçlunun itirazı

İlamsız takipte borçluya ödeme emri gönderilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 62. maddesine göre itiraz etmek isteyen borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmı açıkça göstermelidir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılır. Senet altındaki imzayı inkâr eden borçlunun bunu ayrıca ve açıkça belirtmesi gerekir.

Takibe itiraz edildiği, alacaklıya bir muhtırayla bildirilir. Alacaklı açısından süreler, bu itirazın kendisine tebliğiyle başlar.

İtirazın iptali davası nedir?

İİK’nın 67. maddesine göre takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir. Dava, alacağın varlığını ve miktarını tespit eden bir eda davası niteliği taşır; ancak amacı yeni bir ilam almaktan çok, mevcut takibin devamını sağlamaktır.

Davanın kabulü halinde mahkeme itirazın iptaline ve takibin devamına karar verir. Böylece alacaklı yeni bir takip açmak zorunda kalmaz; takipte talep edilen faiz ve fer’iler de kararda gösterilen şekilde takipte tahsil edilir.

Bir yıllık süre kaçırılırsa ne olur?

Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir. Süreyi geçiren alacaklı itirazın iptali davası açamaz; fakat İİK m.67’nin son fıkrasına göre genel hükümler dairesinde alacak davası açma hakkı saklıdır. Bu durumda alacaklı mevcut takibi devam ettiremez, ayrı bir alacak davası açar ve kazanırsa ilama dayalı yeni bir takip başlatır. Ayrıca icra inkâr tazminatı imkânı da ortadan kalkar.

Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk

Bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İtirazın iptali davası açısından en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Ticari alacaklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A).
• İşçi ve işveren alacakları: Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali davalarında da arabuluculuk zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1).
• Kira alacakları: Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç olmak üzere arabuluculuk dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
• Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyetlerinin görev alanı dışında kalan tüketici uyuşmazlıklarında da dava şartı arabuluculuk uygulanır (6502 sayılı Kanun m.73/A).

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 s. K. m.18/A-15). Bu nedenle arabuluculukta geçen süre, bir yıllık dava süresinden sayılmaz. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.

Görevli ve yetkili mahkeme

İtirazın iptali davasında görevli mahkeme, takibe konu alacağın niteliğine göre belirlenir:

• Genel nitelikteki alacaklarda asliye hukuk mahkemesi,
• Ticari alacaklarda asliye ticaret mahkemesi,
• İşçi-işveren alacaklarında iş mahkemesi,
• Tüketici işlemlerinden doğan alacaklarda tüketici mahkemesi,
• Kira alacaklarında sulh hukuk mahkemesi.

Yetkili mahkeme genel yetki kurallarına göre belirlenir. Borçlu takip aşamasında icra dairesinin yetkisine de itiraz etmişse, bu itirazın da davada ayrıca ele alınması gerekir; aksi halde yetki itirazı nedeniyle takip yönünden sorun çıkabilir.

İtirazın iptali davası nasıl açılır? Adım adım

1. İtirazın tebliğ tarihini tespit edin. Bir yıllık süre bu tarihten başlar. İcra dosyasındaki tebliğ mazbatasını ve itiraz dilekçesini dosyadan alın.
2. Arabuluculuk gerekip gerekmediğini belirleyin. Alacak ticari, işçilik, kira veya tüketici kaynaklıysa önce arabuluculuk bürosuna başvurun.
3. Delilleri hazırlayın. Sözleşmeler, faturalar, irsaliyeler, cari hesap ekstreleri, ticari defterler, banka kayıtları, yazışmalar ve tanık bilgileri toplanır. Alacak genel hükümlere göre ispat edilir; senetle ispat zorunluluğu bulunan hallerde yazılı delil önem taşır.
4. Dava dilekçesini yazın. Dilekçede icra dosyasının numarası, takip tutarı, borçlunun itirazının içeriği, alacağın dayanağı ve deliller gösterilir. İtirazın iptali, takibin devamı ve icra inkâr tazminatı talepleri açıkça yazılır.
5. Harç ve masrafları yatırın. Dava nispi harca tabidir. Yaklaşık tutarı görmek için dava harcı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
6. Yargılama süreci. Dilekçeler teatisi, ön inceleme, tahkikat (tanık, bilirkişi incelemesi) ve sözlü yargılama aşamalarından sonra karar verilir. Karara karşı kanunda öngörülen hallerde istinaf ve temyiz yoluna gidilebilir.

İcra inkâr tazminatı nedir, ne zaman verilir?

İİK m.67/2’ye göre itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Tazminatın tespitinde takip talebi veya davadaki talep esas alınır.

Yargıtay uygulamasında icra inkâr tazminatına hükmedilebilmesi için alacağın likit, yani borçlu tarafından bilinebilir ve hesaplanabilir olması aranır. Miktarı ancak yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle belirlenebilen alacaklarda tazminat talebi reddedilebilir. İtiraz eden kişi veli, vasi veya mirasçı ise, borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi kötü niyetin ispatına bağlıdır.

Kanun alacaklıyı da korumasız bırakmaz, borçluyu da: Takibinde haksız ve kötü niyetli görülen alacaklı, borçlunun talebi üzerine reddedilen miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir. Bu nedenle haklılığından emin olunmayan tutarlar için takip başlatmamak gerekir.

Takip tarihinden sonra işleyen faiz, kararda gösterilen oran ve başlangıç tarihine göre hesaplanır. Faiz tutarını görmek için faiz hesaplama aracımızdan, icra dosyasının toplam borcunu görmek için icra dosya borcu hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

İtirazın iptali mi, itirazın kaldırılması mı?

Alacaklının elinde belirli nitelikte bir belge varsa, daha hızlı bir yol olan itirazın kaldırılması da gündeme gelir. İİK m.68’e göre takip; imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren bir senede ya da resmi dairelerin yetkileri dahilinde usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. İcra mahkemesi dar yetkili bir inceleme yapar ve belgeye bakarak karar verir.

Belgesi bu nitelikte olmayan ya da alacağın varlığı tanık, bilirkişi gibi geniş bir incelemeyi gerektiren durumlarda ise itirazın iptali davası açılır. Her iki yolda da haklı çıkan taraf lehine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilebilir. Borçlunun itiraz hakları ve itiraz sonrası süreç için icra takibinde borçlunun hakları yazımıza, takip sonrasında konan hacizlerle ilgili bilgiler için haciz nasıl kaldırılır yazımıza bakabilirsiniz. Alanla ilgili genel bilgiler icra ve iflas hukuku sayfamızdadır.

Gerekli belgeler

• İcra dosyasının tam örneği (takip talebi, ödeme emri, tebliğ mazbatası, itiraz dilekçesi, itirazın alacaklıya tebliğ belgesi)
• Alacağın dayanağı olan sözleşme, fatura, irsaliye, senet veya diğer belgeler
• Cari hesap ekstresi, ticari defter kayıtları, banka dekontları
• Taraflar arasındaki yazışmalar, ihtarnameler
• Arabuluculuğun dava şartı olduğu hallerde son tutanak
• Vekil aracılığıyla açılacaksa vekâletname

Sık yapılan hatalar

• Süreyi itirazın yapıldığı tarihten hesaplamak: Bir yıllık süre, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar. Tebliğ belgesi dosyadan mutlaka kontrol edilmelidir.
• Arabuluculuğu atlamak: Dava şartı arabuluculuk gereken uyuşmazlıkta doğrudan dava açılması, davanın usulden reddine yol açar.
• Kısmi itirazı gözden kaçırmak: Borçlu yalnızca bir kısma itiraz etmişse, itiraz edilmeyen kısım için takip devam eder; dava yalnızca itiraz edilen kısım için açılır.
• Likit olmayan alacakta tazminat beklemek: Miktarı yargılamada belirlenecek alacaklarda icra inkâr tazminatı reddedilebilir; talep buna göre değerlendirilmelidir.
• Takipte fazla tutar istemek: Haksız ve kötü niyetli takip, alacaklı aleyhine tazminata yol açabilir.
• Yetki itirazını yanıtsız bırakmak: Borçlu icra dairesinin yetkisine de itiraz etmişse, bu konunun da çözülmesi gerekir.

Sıkça sorulan sorular

İtirazın iptali davası ne kadar sürer?

Süre; mahkemenin iş yüküne, delillerin niteliğine ve bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine göre değişir. Belgeye dayalı ve tartışmanın sınırlı olduğu dosyalar daha kısa, ticari defter incelemesi gereken dosyalar daha uzun sürer.

Dava sırasında borçlunun mallarına haciz konulabilir mi?

İtirazla duran takipte kesin haciz yapılamaz. Ancak şartları varsa alacaklı mahkemeden ihtiyati haciz kararı isteyebilir. İhtiyati haciz, alacağın vadesinin gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış olması gibi kanuni şartlara bağlıdır.

Borçlu dava sırasında öderse ne olur?

Dava sırasında ödeme yapılırsa dava konusuz kalabilir; yargılama giderleri ve vekâlet ücreti yönünden davanın açılmasına kimin sebep olduğuna göre karar verilir.

Bir yıl geçtikten sonra alacak tamamen kaybedilir mi?

Hayır. Bir yıllık süre yalnızca itirazın iptali davası için geçerlidir. Alacak zamanaşımına uğramamışsa genel hükümlere göre alacak davası açılabilir; ancak bu durumda takip devam ettirilemez ve icra inkâr tazminatı istenemez.

İcra inkâr tazminatı otomatik olarak verilir mi?

Hayır. Tazminat, alacaklının talebine bağlıdır ve dilekçede açıkça istenmelidir. Mahkeme ayrıca alacağın likit olup olmadığını değerlendirir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Görevli mahkeme, arabuluculuk zorunluluğu ve tazminat şartları her alacağın niteliğine göre değişir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.