İçeriğe geç

Dolandırıcılık uyarısı: Av. Mehmet Türker adına telefon ya da WhatsApp’tan para veya kişisel bilgi isteyenlere itibar etmeyin. Ayrıntılar

Randevu Alın
Tüze Plaza, Kat 12 · Osmangazi / Bursa 0533 250 49 13 info@avukatmehmetturker.com
Dil
TREN
Görünüm

İdare Hukuku

Tam Yargı Davası: İdarenin Sorumluluğu, Hizmet Kusuru, İdareye Ön Başvuru ve Altmış Günlük Dava Süresi

İdarenin hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluğu, idari işlem ile idari eylem ayrımı, İYUK m.13’e göre idareye ön başvuru, altmış günlük dava süresi, maddi ve manevi tazminat ile görevli yargı yeri.

Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat 6 dk okuma
Su birikintisi olan yolda yol çalışması uyarı levhası ve giriş yasak işaretli bariyer

Belediyenin açık bıraktığı bir rögar kapağına düşerek yaralanan yaya, kamu hastanesindeki hatalı bir müdahale nedeniyle zarar gören hasta, hukuka aykırı bir atama işlemi yüzünden maaş kaybına uğrayan memur ya da altyapı çalışmaları sırasında evi zarar gören malik… Tüm bu durumlarda zararın giderilmesi için başvurulacak yol idari yargıda görülen tam yargı davasıdır. Bu rehberde idarenin hangi hallerde sorumlu olduğunu, idari işlem ve idari eylem ayrımının sürelere etkisini, idareye ön başvuru zorunluluğunu, 60 günlük dava açma süresini ve tazminat kalemlerini 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) çerçevesinde ele alıyoruz.

Tam yargı davası nedir?

İdari yargıda iki temel dava türü vardır. İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlar. Tam yargı davası ise idari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin bu zararın tazminini istediği davadır. İptal davası hakkında ayrıntılı bilgi için idari işlemlere karşı iptal davası rehberimize bakabilirsiniz.

Anayasa’nın 125. maddesi, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu düzenler. Kamu görevlisinin görevi sırasında verdiği zarardan doğan davalar da kural olarak kamu görevlisine değil, idareye karşı açılır; idare ödediği tazminat için kusurlu görevliye rücu edebilir.

İdarenin sorumluluk halleri

1. Hizmet kusuru

İdarenin sorumluluğunun temel dayanağı hizmet kusurudur. Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi hizmet kusuru olarak değerlendirilir. Uygulamadan örnekler:

  • Yol, kaldırım veya rögar kapaklarının bakımsız bırakılması nedeniyle meydana gelen kazalar,
  • Kamu hastanelerinde tıbbi müdahale hataları, gecikmeli teşhis ve tedavi,
  • Uyarı levhası konulmadan yürütülen yol ve altyapı çalışmaları,
  • Okullarda yeterli gözetim yapılmaması nedeniyle öğrencinin zarar görmesi,
  • Hukuka aykırı bir idari işlemin uygulanması nedeniyle maaş, mal veya hak kaybı.

2. Kusursuz sorumluluk

Bazı hallerde idare, kusuru olmasa da sorumlu tutulur. Tehlike esası, idarenin tehlikeli araç veya faaliyetlerinden doğan zararları kapsar. Sosyal risk ve fedakârlığın denkleştirilmesi ilkeleri ise kamu yararı için yürütülen bir faaliyetin belirli kişilere olağandışı bir külfet yüklediği durumlarda gündeme gelir. Kamu yararı amacıyla yapılan bir çalışmanın komşu taşınmazda hasara yol açması bu duruma örnektir.

İdari işlem mi, idari eylem mi?

Tam yargı davasında izlenecek yol ve süreler, zararın bir idari işlemden mi yoksa bir idari eylemden mi kaynaklandığına göre değişir.

İdari işlemden doğan zarar

İdari işlem, idarenin hukuki sonuç doğuran tek yanlı irade açıklamasıdır; atama, görevden alma, ruhsat iptali, disiplin cezası gibi. İYUK’un 12. maddesine göre hakları bir idari işlem nedeniyle ihlal edilenler:

  • Doğrudan doğruya tam yargı davası açabilir,
  • İptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir,
  • Önce iptal davası açıp, bu davanın karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden veya işlemin icrasından doğan zararlar için icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilir.

Uygulamada iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılması, ayrı ayrı yürütülen süreçlere göre zaman kazandırır. Örneğin hukuka aykırı olarak görevinden alınan bir memur, işlemin iptaliyle birlikte yoksun kaldığı parasal hakların ödenmesini de aynı dilekçeyle isteyebilir. Memurlara yönelik işlemler hakkında memur disiplin cezasına itiraz yazımıza da bakabilirsiniz.

İdari eylemden doğan zarar: ön başvuru zorunluluğu

İdari eylem, idarenin maddi nitelikteki fiilleridir; yol çalışması, kamu aracıyla yapılan kaza, hastanedeki tıbbi müdahale gibi. İYUK’un 13. maddesine göre idari eylemlerden hakları ihlal edilenler, dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemek zorundadır. Bu başvuru:

  • Eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka surette öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde,
  • Her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde

yapılmalıdır. İdare isteği kısmen veya tamamen reddederse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren; otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.

Ön başvuru yapılmadan doğrudan açılan dava, usulden sonuç alınamamasına yol açabileceğinden bu aşama atlanmamalıdır. Başvuru dilekçesinde zararın nedeni, tarihi, kalemleri ve talep edilen tutar açıkça gösterilmeli, belgeler eklenmeli ve dilekçenin idareye verildiği tarih belgelenmelidir.

Dava açma süresi

İYUK’un 7. maddesine göre, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

İdari işlemlere karşı dava açmadan önce, işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir (İYUK m.11). Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi, başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar. Süre hesabında tereddüt edilen durumlarda yasal süre hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Hangi zararlar istenebilir?

Maddi tazminat

  • Tedavi giderleri, ilaç ve bakım masrafları,
  • Çalışma gücünün kaybı veya azalması nedeniyle uğranılan kazanç kayıpları,
  • Eşya, araç veya taşınmazda meydana gelen hasar,
  • Hukuka aykırı işlem nedeniyle ödenmeyen maaş ve diğer parasal haklar,
  • Ölüm halinde cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma tazminatı.

Manevi tazminat

Yaşanan olay nedeniyle duyulan acı, elem ve üzüntünün kısmen giderilmesi amacıyla manevi tazminat da istenebilir. Ağır yaralanma ve ölüm hallerinde yakınların manevi tazminat talepleri de gündeme gelir.

Faiz

Tazminat tutarına, idari eylemlerde kural olarak idareye başvuru tarihinden, idari işlemlerde ise duruma göre işlem veya başvuru tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir. Faiz talebinin dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir. Tahmini faiz tutarı için faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Görevli yargı yeri: idari yargı mı, adli yargı mı?

İdarenin her zararı idari yargıda dava konusu olmaz. Örneğin trafik kazalarında kamu aracından doğan zararlar, karayolları trafik mevzuatı nedeniyle çoğu durumda adli yargıda görülür. Kamulaştırmasız el atma gibi bazı konularda ise özel düzenlemeler bulunur; kamulaştırma bedeline ilişkin uyuşmazlıklar için kamulaştırma bedeline itiraz yazımıza bakabilirsiniz. Yanlış yargı yerine dava açılması ciddi zaman kaybına yol açtığından, görev konusu davadan önce dikkatle incelenmelidir. İYUK m.13/2 uyarınca görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde, idari yargıda açılacak davada idareye ön başvuru şartı aranmaz.

Sık yapılan hatalar

  • Ön başvuruyu atlamak: İdari eylemlerden doğan zararlarda idareye başvurulmadan doğrudan dava açılması.
  • Bir yıllık başvuru süresini kaçırmak: Eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl dolduktan sonra yapılan başvuru dava hakkını tehlikeye sokar.
  • Zararı belgelememek: Olay yeri fotoğrafları, tutanaklar, sağlık raporları ve faturalar tazminatın temelini oluşturur.
  • Yalnızca iptal davası açmak: Parasal kayıplar için tam yargı talebinin ayrıca veya birlikte ileri sürülmemesi.
  • Kamu görevlisini doğrudan dava etmek: Görevden doğan zararlar için dava kural olarak idareye karşı açılır.

Sıkça sorulan sorular

Tazminat miktarını baştan tam olarak bilmek zorunda mıyım?

Zararın kesin tutarının dava açılırken belirlenemediği durumlarda, belirli bir miktar gösterilerek dava açılabilir ve yargılama sırasında yaptırılan bilirkişi incelemesine göre talep artırılabilir. Talep artırma imkânının sınırları ve harç yükümlülüğü dosya bazında değerlendirilmelidir.

İdare başvuruma hiç cevap vermezse ne olur?

Otuz gün içinde cevap verilmemesi halinde istek reddedilmiş sayılır. Bu sürenin bitiminden itibaren altmış günlük dava açma süresi işlemeye başlar. Sonradan gelecek bir cevabı beklemek süreyi durdurmaz.

Kamu hastanesindeki tıbbi hata için nereye dava açılır?

Kamu hastanelerinde görev yapan hekimlerin görevleri sırasında verdiği zararlar için dava, hekime değil idareye karşı ve idari yargıda açılır. Önce ilgili idareye ön başvuru yapılması gerekir.

Tam yargı davası ne kadar sürer?

Süre; bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine, mahkemenin iş yüküne ve istinaf ile temyiz aşamalarına göre değişir. Tıbbi hata ve kazalar gibi teknik inceleme gerektiren dosyalar genellikle daha uzun sürer.

İdari uyuşmazlıklara ilişkin diğer konular için idare hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Görevli yargı yeri ve süreler zararın kaynağına göre değişir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

Randevu

Konunuzu birlikte değerlendirelim

Görüşme günü ve saati telefonla ya da WhatsApp üzerinden belirlenir. Elinizdeki belgeleri görüşmeye getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.