Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır? 6284 Sayılı Kanun’da Koruma Tedbirleri, Süre, İtiraz ve Zorlama Hapsi

Aile içinde ya da yakın ilişkide şiddete uğrayan veya şiddet tehdidi altında olan kişi için hızlı sonuç veren koruma yollarının başında, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’da düzenlenen tedbir kararlarıdır. Halk arasında uzaklaştırma kararı olarak bilinen bu karar, şiddet uygulayanın evden uzaklaştırılmasını, korunan kişiye yaklaşmamasını ve onu iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesini sağlayan önleyici bir tedbirdir. Bu rehberde uzaklaştırma kararının nasıl alındığını, hangi tedbirlerin istenebileceğini, kararın süresini, itiraz yolunu, karara uyulmazsa ne olacağını ve başvuru sırasında dikkat edilmesi gerekenleri adım adım anlatıyoruz.

6284 sayılı Kanun kimleri korur?

Kanunun 1. maddesine göre amaç; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesidir. Kanundan yararlanmak için evli olmak şart değildir. Ev içi şiddet tanımı, şiddet mağduru ile şiddet uygulayanın aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan kişiler arasında meydana gelen şiddeti kapsar (m.2/1-b).

Kanundaki şiddet tanımı da geniştir: Fiziksel şiddetin yanında cinsel, psikolojik, sözlü ve ekonomik şiddet; bunlara yönelik tehdit ve baskı ile özgürlüğün keyfî engellenmesi de şiddet sayılır (m.2/1-d). Dolayısıyla darp olmadan da, örneğin sürekli tehdit, ısrarlı takip veya ekonomik baskı durumunda tedbir istenebilir.

Uzaklaştırma kararı nedir? Önleyici tedbirler

Kanunun 5. maddesi, hâkimin şiddet uygulayan hakkında verebileceği önleyici tedbirleri sayar. Bunlardan biri, birkaçı veya uygun görülecek benzer tedbirler birlikte uygulanabilir:

• Şiddet mağduruna yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması,
• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhal uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi,
• Korunan kişilere, bu kişilerin bulunduğu konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması,
• Çocuklarla ilgili daha önce verilmiş kişisel ilişki kararı varsa, ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması ya da tümüyle kaldırılması,
• Gerekirse korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmaması,
• Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi,
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi,
• Bulundurulmasına veya taşınmasına izin verilen silahları kolluğa teslim etmesi; görevi gereği zimmetindeki silahı kurumuna teslim etmesi,
• Korunan kişilerin bulunduğu yerlerde alkol veya uyuşturucu madde kullanmaması, bağımlılık varsa tedavisinin sağlanması,
• Bir sağlık kuruluşuna muayene veya tedavi için başvurması.

Hâkim bu tedbirlerle birlikte, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir. Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa ve daha önce nafakaya hükmedilmemişse, hâkim talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (m.5/3-4).

Koruyucu tedbirler: mülki amir ve hâkim kararları

Kanun, şiddet uygulayana yönelik önleyici tedbirlerin yanında, korunan kişiye yönelik koruyucu tedbirler de öngörür. Mülki amir (vali, kaymakam); uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik, hukuki ve sosyal danışmanlık, hayati tehlike varsa geçici koruma altına alınma ve belirli şartlarla kreş desteği gibi tedbirlere karar verebilir (m.3). Hâkim ise işyerinin değiştirilmesi, evli kişi için ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması ve hayati tehlike varsa kimlik bilgilerinin değiştirilmesi gibi tedbirlere hükmedebilir (m.4).

Uzaklaştırma kararı nasıl alınır? Adım adım başvuru

1. Başvuru yerini seçin. Kanuna göre tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir (m.8/1). Uygulamada başvurular çoğunlukla karakola, jandarmaya, Cumhuriyet başsavcılığına veya doğrudan aile mahkemesine yapılır. Şiddet önleme ve izleme merkezleri (ŞÖNİM) de yedi gün yirmi dört saat esasına göre hizmet verir.
2. Talebinizi açıkça belirtin. Hangi tedbirleri istediğinizi (evden uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim yasağı, çocuklarla ilgili düzenleme, tedbir nafakası gibi) dilekçede ya da tutanakta açıkça yazdırın. Olayları tarih sırasıyla, kısa ve somut şekilde anlatın.
3. Varsa delilleri ekleyin. Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı ise geciktirilmeksizin verilir (m.8/3). Yine de elinizde darp raporu, mesaj ve arama kayıtları, fotoğraflar veya tanık bilgileri varsa eklemeniz, kararın kapsamının ve süresinin belirlenmesinde yararlı olur.
4. Acil durumda kolluk tedbiri. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde evden uzaklaştırma, yaklaşmama ve şiddet tehdidinde bulunmama gibi tedbirleri kolluk amirleri de alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç ertesi iş günü hâkimin onayına sunar; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (m.5/2).
5. Kararın tebliği. Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tebliğ sırasında, karara aykırılık halinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir (m.8/4-5).
6. Gizlilik talebi. Gerekirse korunan kişinin ve aile bireylerinin kimlik ve adres bilgilerinin tüm resmi kayıtlarda gizli tutulmasını isteyebilirsiniz (m.8/6). Kişisel eşya ve belgelerinizin kolluk aracılığıyla teslimi de talep edilebilir (m.8/7).

Şiddet veya şiddet tehlikesinin varlığı halinde herkes durumu resmi makamlara ihbar edebilir (m.7). Acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi, kolluğun mobil uygulaması KADES ve ALO 183 Sosyal Destek Hattı da kullanılabilir.

Uzaklaştırma kararının süresi ne kadardır?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (m.8/2). Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa, hâkim kendiliğinden, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebiyle tedbirin süresini uzatabilir, şeklini değiştirebilir, kaldırabilir veya aynen devamına karar verebilir. Bu nedenle sürenin bitimine yakın tehlike devam ediyorsa yeniden başvuruda bulunmak gerekir.

Uzaklaştırma kararına itiraz

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen kararlara karşı, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir (m.9/1). Talebi reddedilen korunan kişi de itiraz yoluna gidebilir; tedbir talebinin reddine ilişkin karar yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m.9/3).

Karara uyulmazsa ne olur? Zorlama hapsi

Hakkında tedbir kararı verilen kişi kararın gereklerine aykırı davranırsa, eylemi ayrıca suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır; ancak toplam süre altı ayı geçemez (m.13). Bu nedenle tedbir kararının ihlali (örneğin yaklaşma yasağına rağmen eve gelinmesi veya mesaj atılması) derhal kolluğa veya savcılığa bildirilmeli, ihlale dair kayıtlar saklanmalıdır.

Tedbir kararı, ceza soruşturmasının yerine geçmez. Şiddet eylemi aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa (yaralama, tehdit, hakaret, ısrarlı takip gibi), bu konudaki şikâyet ve ceza süreci ayrıca yürür (m.6). Soruşturma aşamasındaki haklar için gözaltında ve ifade verirken şüphelinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Uzaklaştırma kararı ve boşanma davası

Uzaklaştırma kararı almak için boşanma davası açmak gerekmez; tedbir kararı bağımsız bir yoldur. Boşanma davası açılmışsa da 6284 sayılı Kanun kapsamında ayrıca tedbir istenebilir. Tedbir kararına konu olaylar ve bunlara ilişkin deliller boşanma davasında da ileri sürülebilir; ancak kusurun belirlenmesi boşanma mahkemesinin kendi değerlendirmesine bağlıdır. Boşanma süreci, deliller ve tazminat konuları için çekişmeli boşanma davası rehberimize, nafaka konusunda ise nafaka rehberimize göz atabilirsiniz. Alanla ilgili genel bilgiler aile hukuku sayfamızda yer almaktadır.

Başvuruda işe yarayan belgeler

• Kimlik belgesi (başvuru için zorunlu tek belgedir; diğerleri varsa eklenir)
• Darp veya sağlık raporu, hastane kayıtları
• Tehdit içeren mesajlar, e-postalar, sosyal medya yazışmalarının ekran görüntüleri ve arama kayıtları
• Daha önceki şikâyet, ifade ve tedbir kararlarının örnekleri
• Olaylara tanık olan kişilerin adları ve iletişim bilgileri
• Çocuklara ilişkin daha önce verilmiş velayet veya kişisel ilişki kararları

Sık yapılan hatalar

• Delil yok diye başvurmamak: Kanun, koruyucu tedbir için delil veya belge aramaz; önleyici tedbirin de geciktirilmeden verilmesini öngörür. Delil eksikliği başvuruya engel değildir.
• Talepleri eksik bildirmek: Yalnızca “uzaklaştırma” istemek yerine iletişim yasağı, işyerine ve okula yaklaşmama, çocuklarla ilgili düzenleme ve tedbir nafakası gibi ihtiyaçları ayrı ayrı belirtmek gerekir.
• Süreyi takip etmemek: Karar en çok altı ay için verilir. Tehlike sürüyorsa süre bitmeden uzatma istenmelidir.
• İhlalleri kayda geçirmemek: Karara aykırı her temas (arama, mesaj, kapıya gelme) tarih ve saatiyle kaydedilmeli ve bildirilmelidir.
• İtiraz süresini kaçırmak: Ret kararına karşı itiraz süresi iki haftadır; süre geçerse karar kesinleşir.

Sıkça sorulan sorular

Uzaklaştırma kararı için avukat gerekir mi?

Hayır. Başvuru kişinin kendisi tarafından karakola, savcılığa veya aile mahkemesine yapılabilir. Kolluk ve savcılık da başvuruda bulunabilir. Ancak boşanma, velayet ve nafaka gibi bağlantılı süreçler varsa hukuki destek almak süreçlerin birlikte yönetilmesini kolaylaştırabilir.

Uzaklaştırma kararı ne kadar sürede çıkar?

Kanun, önleyici tedbir kararının geciktirilmeksizin verilmesini öngörür ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amirlerine anında tedbir alma yetkisi tanır. Uygulamada acil başvurularda karar çoğu zaman çok kısa sürede verilir.

Evli olmayanlar uzaklaştırma kararı alabilir mi?

Evet. Kanun yalnızca evli çiftleri değil; şiddete uğrayan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur. Tarafların aynı evde yaşaması da şart değildir.

Uzaklaştırma kararı sicile işler mi?

6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararı bir ceza mahkûmiyeti değildir; bu nedenle adli sicile kaydedilen mahkûmiyet hükümleri arasında yer almaz. Ancak aynı olay nedeniyle açılan ceza davası sonucunda verilecek mahkûmiyet, ayrıca adli sicile işlenir.

Tedbir kararı süresi dolmadan kaldırılabilir mi?

Evet. Hâkim, şartların değişmesi halinde tedbirin kaldırılmasına veya şeklinin değiştirilmesine karar verebilir (m.8/2). Kaldırma talebi korunan kişiden gelebileceği gibi, şiddet uygulayan da itiraz süresi içinde karara itiraz edebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tedbirin türü ve süresi her olayın koşullarına göre belirlenir; mevzuat ve uygulama değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir. Hayati tehlike durumunda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.