İçeriğe geç

Dolandırıcılık uyarısı: Av. Mehmet Türker adına telefon ya da WhatsApp’tan para veya kişisel bilgi isteyenlere itibar etmeyin. Ayrıntılar

Randevu Alın
Tüze Plaza, Kat 12 · Osmangazi / Bursa 0533 250 49 13 info@avukatmehmetturker.com
Dil
TREN
Görünüm

Tazminat Hukuku

Ayıplı Araç ve Ayıplı Mal: Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı, Onarım Süresi, Zamanaşımı ve Başvuru Yolları

Ayıplı mal kavramı, araç alımında maddi, bilgi ve hukuki ayıplar, ilk altı ay ispat kolaylığı, dört seçimlik hak, otuz iş günlük onarım süresi, zamanaşımı, hakem heyeti, tüketici mahkemesi ve arabuluculuk.

Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat 6 dk okuma
Araç gösterge panelinde yanan uyarı ışıkları ve hız göstergesi

Yeni alınan bir aracın kısa süre içinde tekrar tekrar servise girmesi, sıfır olduğu söylenen aracın boyalı ya da hasar kayıtlı çıkması veya internetten alınan bir ürünün ilandaki özellikleri taşımaması, tüketicilerin en sık karşılaştığı sorunlardandır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bu durumlarda tüketiciye dört seçimlik hak tanır. Bu rehberde ayıplı mal kavramını, ayıplı araç uyuşmazlıklarında öne çıkan durumları, tüketicinin seçimlik haklarını, onarım sürelerini, zamanaşımını, tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi yollarını ele alıyoruz.

Ayıplı mal nedir?

6502 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre ayıplı mal, tüketiciye teslim anında taraflarca kararlaştırılmış örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Kanun ayrıca şu malları da ayıplı kabul eder:

  • Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerden birini veya birkaçını taşımayan,
  • Satıcının bildirdiği veya teknik düzenlemesinde belirlenen niteliğe aykırı olan,
  • Benzer malların kullanım amacını karşılamayan,
  • Tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar.

Malın sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi ya da satıcının sorumluluğunda yapılan montajın hatalı olması da sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir.

Ayıplı araç uyuşmazlıkları

Araç alımlarında ayıp türleri genellikle üç grupta toplanır:

  • Maddi ayıplar: Motor, şanzıman, elektronik aksam gibi parçalarda imalattan kaynaklanan arızalar; aynı arızanın tekrar etmesi.
  • Bilgi ayıpları: Sıfır diye satılan aracın daha önce boyanmış, değişen parçası olan veya hasar kaydı bulunan bir araç çıkması; kilometre bilgisinin gerçeğe aykırı olması.
  • Hukuki ayıplar: Araç üzerinde satış anında bildirilmeyen rehin, haciz veya trafikten men kaydı bulunması.

Tüketici ile galeri veya bayi arasındaki araç satışlarında 6502 sayılı Kanun uygulanır. İki tüketici arasındaki, yani ticari amaç taşımayan bireyler arasındaki satışlarda ise tüketici mevzuatı değil, Türk Borçlar Kanunu’nun ayıba karşı tekeffül hükümleri uygulanır. Bu ayrım; başvurulacak merci, ispat yükü ve süreler bakımından belirleyicidir.

İspat kolaylığı: ilk altı ay kuralı

Kanunun 10. maddesine göre teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıdadır. Ancak bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Tüketici, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdarsa ya da haberdar olması kendisinden beklenebilecekse sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bu nedenle satış öncesinde ekspertiz yapılması ve satış belgesinde aracın durumunun açıkça yazılması önemlidir.

Tüketicinin dört seçimlik hakkı

Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre şu haklardan birini kullanabilir:

  1. Sözleşmeden dönme: Malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek ödediği bedelin iadesini istemek,
  2. Bedelden indirim: Malı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim istemek,
  3. Ücretsiz onarım: Aşırı bir masraf gerektirmiyorsa, tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere malın onarılmasını istemek,
  4. Ayıpsız misliyle değiştirme: İmkân varsa malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek.

Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım ve değiştirme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu haklar bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.

Ücretsiz onarım veya değiştirme satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Orantısızlık değerlendirilirken malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer haklara başvurmanın tüketici için sorun yaratıp yaratmayacağı dikkate alınır.

Onarım ve değiştirme süresi

Ücretsiz onarım veya değiştirme talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü içinde, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yönetmelik ekindeki listede yer alan mallar bakımından, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi uygulanır. Bu süreler içinde talep karşılanmazsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.

Sözleşmeden dönme veya bedelden indirim seçildiğinde, ödenen bedelin tamamı veya indirim tutarı derhal tüketiciye iade edilir. Seçimlik hakkın kullanılmasından doğan tüm masraflar, hakkı yerine getiren tarafça karşılanır.

Tazminat hakkı

Tüketici, seçimlik haklarından biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir. Ayıp nedeniyle aracın kullanılamadığı süre için ikame araç gideri, çekici masrafı, ekspertiz ücreti gibi zararlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Kaza sonrası araçta oluşan değer kaybı ise farklı bir hukuki ilişkiden doğar; bu konu için araç değer kaybı yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı süreleri

Kanunun 12. maddesine göre, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmedikçe ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile:

  • Malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık,
  • Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda teslimden itibaren beş yıllık

zamanaşımına tabidir. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Örneğin aracın hasar geçmişinin bilerek gizlendiği durumlarda bu kural önem kazanır.

Nereye başvurulur? Hakem heyeti ve tüketici mahkemesi

Tüketici hakem heyeti

6502 sayılı Kanun’un 68. maddesine göre değeri belirli bir parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz. Parasal sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında güncellenir ve Ticaret Bakanlığı tarafından ilan edilir. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir; hakem heyeti bulunmayan yerlerde ilçe kaymakamlığına başvurulabilir. Başvurular e-Devlet üzerinden de yapılabilmektedir.

Tüketici mahkemesi ve zorunlu arabuluculuk

Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir (m.73). Dava, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Ancak dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (m.73/A). Hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ile hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlarda bu zorunluluk uygulanmaz. Kanunun 73. maddesine göre tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler tarafından açılan davalar Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır; bilirkişi ve tebligat gibi yargılama giderleri ise ayrıca değerlendirilir.

Adım adım ne yapılmalı?

  1. Belgeleri toplayın: Fatura, satış sözleşmesi, garanti belgesi, ilan ekran görüntüsü, servis kayıtları ve iş emirleri.
  2. Ayıbı tespit ettirin: Araçlarda bağımsız ekspertiz raporu, gerektiğinde mahkemeden delil tespiti istenebilir.
  3. Satıcıya yazılı bildirim yapın: Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı açıkça belirten bir ihtarname gönderin.
  4. Süreleri takip edin: Otuz iş günlük onarım süresini ve iki yıllık zamanaşımını gözetin.
  5. Doğru mercie başvurun: Tutara göre hakem heyeti veya arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesi.

Sık yapılan hatalar

  • Seçimlik hakkı açıkça belirtmemek: “Sorunumu çözün” gibi genel talepler, sürelerin işlemeye başlamasını tartışmalı hale getirir.
  • Servis kayıtlarını saklamamak: Aynı arızanın tekrarlandığını gösteren iş emirleri en güçlü delillerdendir.
  • Malı kullanmaya devam edip değerini düşürmek: Sözleşmeden dönme talebinde iade edilecek malın durumu önemlidir.
  • İki kişi arasındaki satışta tüketici hükümlerine dayanmak: Satıcı tacir veya esnaf değilse farklı kurallar uygulanır.
  • Yanlış mercie başvurmak: Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıkta hakem heyetine başvurulması zaman kaybına yol açar.

Sıkça sorulan sorular

Garanti süresi bittiyse hakkım kalmaz mı?

Garanti belgesi ile ayıptan sorumluluk farklı kavramlardır. Ayıplı maldan sorumluluk kanundan doğar ve zamanaşımı süresi içinde ileri sürülebilir; garanti süresinin bitmesi bu hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Galeriden aldığım ikinci el araç ayıplı çıktı, ne yapabilirim?

Galeri veya bayi ticari amaçla satış yaptığından tüketici mevzuatı uygulanır. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Satış sırasında açıkça bildirilmeyen boya, değişen parça veya hasar kaydı ayıp olarak değerlendirilebilir.

Aynı arıza birkaç kez tekrar ederse ne olur?

Onarım talebinin süresinde yerine getirilmemesi ya da onarıma rağmen ayıbın giderilememesi durumunda tüketici, diğer seçimlik haklarına, örneğin sözleşmeden dönme veya ayıpsız misliyle değiştirme haklarına başvurabilir.

İnternetten aldığım üründe de aynı haklar geçerli mi?

Evet. Mesafeli sözleşmelerde tüketicinin ayrıca cayma hakkı da bulunur; ancak ayıplı mal hükümleri bundan bağımsız olarak uygulanır. İlanda veya ürün sayfasında belirtilen özellikleri taşımayan ürün ayıplıdır.

Tazminat ve tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin diğer konular için tazminat hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hakem heyeti parasal sınırları her yıl güncellenir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

Randevu

Konunuzu birlikte değerlendirelim

Görüşme günü ve saati telefonla ya da WhatsApp üzerinden belirlenir. Elinizdeki belgeleri görüşmeye getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.