Ceza Hukuku
Suç Duyurusu ve Şikâyet Süresi: Altı Aylık Süre, Hakarette İki Yıl Sınırı, KYOK’a İtiraz ve Şikâyetten Vazgeçme
İhbar ile şikâyet farkı, şikâyete bağlı suçlar, altı aylık sürenin başlangıcı, hakaret suçunda iki yıllık üst sınır, şikâyetin yapılacağı yerler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz ve şikâyetten vazgeçmenin sonuçları.
Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat
7 dk okuma
Bir suçun mağduru olan kişinin ilk adımı, olayı yetkili makamlara bildirmektir. Ancak şikâyet süresi kaçırıldığında, haklı bir iddia bile hiç incelenmeden sonuçsuz kalabilir. Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu, altı aylık sürenin ne zaman başladığı, şikâyetin nereye ve nasıl yapılacağı, savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi halinde neler yapılabileceği uygulamada en çok merak edilen konulardır. Bu rehberde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri çerçevesinde suç duyurusu ve şikâyet sürecini adım adım anlatıyoruz.
Suç duyurusu ile şikâyet arasındaki fark
Günlük dilde aynı anlamda kullanılsa da hukuken iki kavram farklıdır. İhbar (suç duyurusu), herhangi bir kişinin bir suçun işlendiğini yetkili makamlara bildirmesidir; bildirimi yapanın suçtan zarar görmesi gerekmez. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini bildirmesidir.
Bu ayrımın en önemli sonucu şudur: Suçların büyük bölümü kendiliğinden (resen) soruşturulur. Savcılık bu suçları öğrendiği anda, mağdur şikâyetçi olmasa bile soruşturma başlatmak zorundadır. Bazı suçlarda ise kanun, soruşturma ve kovuşturmayı mağdurun şikâyetine bağlamıştır. Bu suçlarda şikâyet yoksa ya da süresinde yapılmamışsa ceza yargılaması yürütülemez.
Şikâyete bağlı suçlara örnekler
Hangi suçun şikâyete bağlı olduğu, her suçun düzenlendiği maddede ayrıca belirtilir. Uygulamada sık karşılaşılan örnekler arasında basit kasten yaralama, malvarlığına zarar verileceğinden veya sair bir kötülük yapılacağından bahisle tehdit, hakaret, konut dokunulmazlığının ihlalinin bazı halleri, haberleşmenin gizliliğinin ihlali, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal, mala zarar vermenin basit hali ve güveni kötüye kullanma sayılabilir. Aynı fiil nitelikli bir şekilde işlendiğinde (örneğin silahla tehdit veya kamu görevlisine karşı hakaret) suç resen soruşturulan bir suça dönüşebilir. Bu nedenle olayın hukuki nitelendirmesi, şikâyet süresi açısından belirleyicidir.
Şikâyet süresi: altı ay
TCK’nın 73. maddesine göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu sürenin işlemeye başlaması için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Şikâyet hakkı olan kişinin fiili öğrenmesi,
- Aynı kişinin failin kim olduğunu öğrenmesi.
Örneğin sosyal medyada sahte bir hesap üzerinden hakarete uğrayan kişi için süre, hesabın arkasındaki kişiyi öğrendiği günden başlar. Ancak bu öğrenme anı ne kadar geç gelirse gelsin, suçun dava zamanaşımı süresi aşılmamış olmalıdır.
Hakaret suçunda iki yıllık üst sınır
2024 yılında TCK m.73/2’ye eklenen cümleyle, şikâyete bağlı hakaret suçu bakımından şikâyet süresinin, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemeyeceği hükme bağlanmıştır. Yani faili geç öğrenen mağdur da, hakaret içerikli paylaşımın veya sözün üzerinden iki yıl geçtikten sonra şikâyette bulunamaz. Sosyal medya kaynaklı uyuşmazlıklarda bu sınırın göz önünde tutulması önemlidir; ayrıntılar için sosyal medya üzerinden işlenen suçlar yazımıza bakabilirsiniz.
Birden fazla mağdur varsa
Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin altı aylık süreyi kaçırması, diğerlerinin şikâyet hakkını ortadan kaldırmaz (TCK m.73/3). Her mağdurun süresi ayrı değerlendirilir.
Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?
CMK’nın 158. maddesine göre suça ilişkin ihbar veya şikâyet:
- Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına (polis, jandarma) yapılabilir,
- Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye de yapılabilir; bu durumda başvuru ilgili başsavcılığa gönderilir,
- Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar için elçilik ve konsolosluklara yapılabilir,
- Yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.
Şikâyet dilekçesinde şikâyetçinin kimlik ve iletişim bilgileri, şüphelinin bilinen bilgileri, olayın tarihi, yeri ve nasıl gerçekleştiği açıkça yazılmalı; deliller listelenmeli ve “şüphelinin cezalandırılması için şikâyetçi olduğumu” ifadesi yer almalıdır. Altı aylık sürenin hesabı için dilekçenin verildiği tarih esas alındığından, dilekçenin havale tarihini gösteren bir örneğin saklanması yararlıdır.
Hangi deliller eklenmeli?
- Darp ve yaralama olaylarında hastane kayıtları ve adli rapor,
- Mesaj, e-posta ve sosyal medya içeriklerinde tarih ve saatin göründüğü ekran görüntüleri ile içeriğin bağlantı adresi (URL),
- Olayı gören kişilerin isim ve iletişim bilgileri,
- Güvenlik kamerası bulunan yerlerin adresleri (kayıtlar belirli süre sonra silindiğinden bu bilgi ivedilikle bildirilmelidir),
- Maddi zarar varsa fatura, ekspertiz veya fotoğraflar.
Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı
CMK m.158/6 uyarınca, ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı hiçbir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa ya da başvuru soyut ve genel nitelikte ise savcılık “soruşturma yapılmasına yer olmadığına” karar verir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez. Karar şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı da aşağıda anlatılan kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz usulüyle itiraz edilebilir. Dilekçenin somut olay, tarih ve delille desteklenmesi, bu tür bir kararla karşılaşma ihtimalini azaltır.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK) ve itiraz
Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172). Karar suçtan zarar görene bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.
CMK’nın 173. maddesine göre suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilmelidir.
- Hâkimlik itirazı yerinde bulursa savcı iddianame düzenleyerek dava açar.
- Soruşturmanın genişletilmesi gerektiğini düşünürse bunu açıkça belirterek başsavcılıktan talepte bulunabilir.
- Yeterli neden bulunmazsa itirazı gerekçeli olarak reddeder ve itiraz edeni giderlere mahkûm eder.
İtirazın reddinden sonra aynı fiil nedeniyle dava açılabilmesi, ancak kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmesine ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince karar verilmesine bağlıdır. Bu nedenle tüm delillerin ilk aşamada eksiksiz sunulması büyük önem taşır. Süre hesabı için yasal süre hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Şikâyetten vazgeçme
Kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürür (TCK m.73/4). Bununla birlikte:
- Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme, cezanın infazına engel olmaz.
- Birlikte suç işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme, diğerlerini de kapsar.
- Kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.
- Vazgeçen kişi, vazgeçme sırasında şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz.
Bu son kural, uygulamada sıkça gözden kaçar. Ceza davasında taraflar arasında bir anlaşma yapılırken tazminat hakkının akıbeti açıkça düşünülmelidir. Bazı suçlarda vazgeçme yerine veya onunla birlikte uzlaştırma süreci gündeme gelir; bu konuda ceza hukukunda uzlaşma yazımızı inceleyebilirsiniz.
Resen soruşturulan suçlarda süre var mı?
Resen soruşturulan suçlarda altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz. Ancak bu suçlar da sınırsız süreyle soruşturulamaz; suçun cezasına göre belirlenen dava zamanaşımı süresi dolduğunda kamu davası düşer. Zamanaşımının yaklaşık olarak ne zaman dolacağını görmek için zamanaşımı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ayrıca soruşturmanın resen başladığı bir suçun yargılama sırasında şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmedikçe yargılamaya devam olunur (CMK m.158/7).
Sık yapılan hatalar
- Uzlaşma görüşmesini beklerken süreyi kaçırmak: Karşı tarafla anlaşma umuduyla bekleyen mağdurun altı aylık süresi işlemeye devam eder.
- Delilleri sonradan toplamaya çalışmak: Kamera kayıtları ve bazı dijital veriler kısa sürede silinir.
- Soyut dilekçe: Tarih, yer ve fiil belirtilmeyen başvurular soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir.
- Tebliği takip etmemek: KYOK kararına itiraz süresi tebliğle başlar; adres değişikliği bildirilmezse karar eski adrese tebliğ edilmiş sayılabilir.
- Gerçeğe aykırı isnat: Bir kişiyi, işlemediğini bildiği halde suç işlemiş gibi göstererek şikâyet etmek iftira suçunu oluşturabilir.
Sıkça sorulan sorular
Şikâyet için avukat zorunlu mu?
Hayır. Şikâyet herkes tarafından doğrudan savcılığa veya kolluğa yapılabilir. Ancak olayın hukuki nitelendirmesi ve delillerin doğru sunulması, sürecin seyrini etkiler.
Altı aylık süre kaçırılırsa ne olur?
Altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi halinde soruşturma yapılamaz. Sürenin başlangıcı konusunda tartışma çıkabileceğinden en güvenli yol, şikâyetin son günlere bırakılmamasıdır.
Şikâyetçi olduktan sonra dava süreci nasıl ilerler?
Savcılık delilleri toplar, şüphelinin ifadesini alır ve sonunda ya iddianame düzenleyerek dava açar ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Dava açılırsa mağdur, hükme kadar davaya katılan sıfatıyla dahil olabilir ve kararlara karşı kanun yollarına başvurabilir.
Hem ceza davası hem tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Ceza yargılaması failin cezalandırılmasına yöneliktir; uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesi için hukuk mahkemesinde ayrıca tazminat davası açılabilir. Şahsi haklardan açıkça vazgeçilmediği sürece ceza davasındaki vazgeçme tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Ceza hukukuna ilişkin diğer başlıklar için ceza hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı fiilin niteliğine göre değişir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.




