İçeriğe geç

Dolandırıcılık uyarısı: Av. Mehmet Türker adına telefon ya da WhatsApp’tan para veya kişisel bilgi isteyenlere itibar etmeyin. Ayrıntılar

Randevu Alın
Tüze Plaza, Kat 12 · Osmangazi / Bursa 0533 250 49 13 info@avukatmehmetturker.com
Dil
TREN
Görünüm

Ceza Hukuku

Tutuklamaya İtiraz Nasıl Yapılır? İki Haftalık Süre, Tahliye Talebi, Adli Kontrol ve Tutukluluk Süreleri

Tutuklamanın kanuni şartları, itirazın iki haftalık süresi ve inceleme mercii, tahliye talebi ve otuz günlük inceleme, azami tutukluluk süreleri, adli kontrol yükümlülükleri ve haksız tutuklama tazminatı.

Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat 7 dk okuma
Karanlık bir odada parmaklıklı pencereden süzülen gün ışığı

Bir yakınının tutuklandığını öğrenen aileler çoğu zaman aynı soruları sorar: Tutuklama kararına itiraz edilebilir mi, itiraz nereye ve ne kadar sürede yapılır, tutuklu kişi ne zaman serbest kalabilir? Tutuklamaya itiraz, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) düzenlenen ve kişi özgürlüğüne yönelik en ağır koruma tedbirine karşı başvurulabilecek temel yoldur. Bu rehberde tutuklamanın kanuni şartlarını, itirazın süresini ve incelemeyi yapan merciyi, tahliye talebini, tutukluluk sürelerini, tutuklamanın yerine uygulanabilecek adli kontrol yükümlülüklerini ve haksız tutuklama halinde tazminat hakkını ele alıyoruz.

Tutuklama hangi şartlarla verilebilir?

CMK’nın 100. maddesine göre tutuklama kararı verilebilmesi için iki unsurun birlikte bulunması gerekir: kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni. Kanun ayrıca ölçülülük şartı koyar: işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmayan durumlarda tutuklama kararı verilemez.

Tutuklama nedenleri kanunda şöyle sayılmıştır:

  • Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunması,
  • Şüpheli veya sanığın davranışlarının delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı kurma girişimi konusunda kuvvetli şüphe oluşturması.

Kasten öldürme, nitelikli yaralamanın bazı halleri, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti gibi kanunda tek tek sayılan suçlarda, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Ancak bu “katalog suçlar” bakımından da kuvvetli şüphe ve ölçülülük şartları ortadan kalkmaz.

Tutuklama yasağı

CMK m.100/4 uyarınca yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlarda ve hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. Bu yasağın istisnası, vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlardır.

Tutuklama kararını kim verir?

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi karar verir. Kovuşturma evresinde ise sanığın tutuklanmasına savcının istemi üzerine veya kendiliğinden davaya bakan mahkeme karar verir (CMK m.101). Savcının tutuklama isteminde, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını gösteren hukuki ve fiili nedenlere yer verilmesi zorunludur.

Tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tedbirin ölçülü olduğu ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilmelidir. Basmakalıp ifadelerle yetinilen, “delillerin henüz toplanmamış olması” gibi genel gerekçelere dayanan kararlar, itiraz aşamasında en çok eleştirilen kararlardır. Tutuklama istenen kişi, kendi seçeceği ya da baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.

Tutuklamaya itiraz nasıl yapılır?

CMK m.101/5 tutuklama kararlarına itiraz edilebileceğini açıkça düzenler. İtirazın usulü ise CMK’nın 268. maddesinde yer alır:

  • Süre: İtiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır.
  • Yer: İtiraz dilekçesi kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye verilir; zabıt kâtibine beyanda bulunularak tutanağa geçirtilmek suretiyle de yapılabilir. Tutuklu kişi, bulunduğu ceza infaz kurumu aracılığıyla da dilekçe verebilir.
  • Ön inceleme: Kararı veren hâkim itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde dosyayı incelemeye yetkili mercie gönderir.
  • İnceleme mercii: Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazları, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Asliye ceza mahkemesi kararlarına itirazları ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesi kararlarına itirazları ise numara olarak kendisini izleyen daire inceler.

İtiraz dilekçesinde nelere yer verilmeli?

Etkili bir itiraz dilekçesi, tutuklama kararının gerekçesini tek tek karşılamalıdır. Uygulamada öne çıkan başlıklar şunlardır:

  • Kuvvetli suç şüphesini gösterecek somut delilin bulunmadığı ya da delillerin farklı yorumlanmasının mümkün olduğu,
  • Kaçma şüphesini ortadan kaldıran olgular: sabit ikamet, düzenli iş, aile bağları, pasaportun bulunmaması, kendiliğinden teslim olma gibi,
  • Delillerin büyük ölçüde toplandığı, karartma ihtimalinin kalmadığı,
  • Muhtemel ceza ile tutukluluk süresi arasındaki ölçüsüzlük,
  • Adli kontrol yükümlülüklerinin amaca ulaşmak için yeterli olacağı,
  • Sağlık durumu, bakıma muhtaç aile bireyleri gibi kişisel koşullar.

Dilekçeye ikametgâh, iş yeri belgesi, sağlık raporu gibi destekleyici belgelerin eklenmesi, “somut olgu” tartışmasında önemli bir fark yaratır.

Tahliye talebi ve tutukluluk incelemesi

İtiraz süresinin geçmesi tahliye yolunu kapatmaz. CMK m.104’e göre şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. Bu talep üzerine merci, savcı ile şüpheli veya müdafiin görüşünü aldıktan sonra üç gün içinde talebin kabulüne, reddine veya adli kontrol uygulanmasına karar verir (CMK m.105). Talebin reddine ilişkin kararlara da itiraz edilebilir.

Ayrıca soruşturma evresinde şüphelinin tutukluluk hâli, en geç otuzar günlük aralıklarla sulh ceza hâkimi tarafından resen incelenir (CMK m.108). Kovuşturma evresinde mahkeme her oturumda, gerektiğinde oturumlar arasında da tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğine karar verir. Her inceleme, yeni gelişmelerin (tanık beyanlarının alınması, bilirkişi raporu gibi) ileri sürülebileceği bir fırsattır.

Tutukluluk ne kadar sürebilir?

CMK’nın 102. maddesi azami tutukluluk sürelerini düzenler:

  • Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde: En çok bir yıl; zorunlu hallerde gerekçe gösterilerek altı ay uzatılabilir.
  • Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde: En çok iki yıl; zorunlu hallerde uzatılabilir ancak toplam uzatma üç yılı geçemez. Kanunda sayılan devlet güvenliğine karşı suçlar ve terör suçlarında bu sınır beş yıldır.
  • Yalnızca soruşturma evresi için: Ağır ceza görevine girmeyen işlerde altı ay, ağır ceza görevine giren işlerde bir yıl. Kanunda belirtilen bazı suçlar ve toplu olarak işlenen suçlarda bu süre bir yıl altı aydır ve altı ay uzatılabilir.

Suçu işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından dörtte üç oranında uygulanır. Bu süreler üst sınırdır; tutuklamanın her durumda gerekli ve ölçülü olması gerekir.

Tutuklamanın alternatifi: adli kontrol

Tutuklama nedenleri bulunsa bile şüpheli, tutuklanmak yerine adli kontrol altına alınabilir (CMK m.109). Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de adli kontrol uygulanabilir. Başlıca adli kontrol yükümlülükleri şunlardır:

  • Yurt dışına çıkamamak,
  • Belirlenen yerlere, belirtilen sürelerde düzenli olarak imza vermek,
  • Taşıt kullanamamak ve gerektiğinde sürücü belgesini teslim etmek,
  • Bağımlılıktan arınmak amacıyla tedavi veya muayeneye tabi olmak,
  • Hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak,
  • Silah bulunduramamak veya taşıyamamak,
  • Mağdurun haklarını güvence altına almak üzere belirlenen parayı teminata bağlamak,
  • Konutunu terk etmemek, belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek veya belirlenen yerlere gitmemek.

Adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. Ancak konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle infaz kurumunda hayatını yalnız sürdüremeyen kişiler ile gebe ya da doğumdan itibaren altı ay geçmemiş kadınlar bakımından da tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir. Adli kontrol kararlarına da tutuklama kararlarında olduğu gibi itiraz edilebilir.

Haksız tutuklama halinde tazminat

Kanuna aykırı olarak tutuklanan, makul sürede hâkim önüne çıkarılmayan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraatine karar verilen kişiler, CMK’nın 141. maddesi uyarınca maddi ve manevi zararlarının tazminini Devletten isteyebilir. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süresi hükmolunan cezadan fazla olanlar da bu haktan yararlanır.

Tazminat istemi, kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her halde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır (CMK m.142). 2024 yılında yapılan değişiklikle beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve cezadan fazla tutukluluk gibi hallerdeki istemler, 6384 sayılı Kanun kapsamında Tazminat Komisyonu usulüne tabi kılınmıştır. Konuya ilişkin ayrıntılar için koruma tedbirlerinden kaynaklanan tazminat davaları yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Süreyi beklemek: İki haftalık itiraz süresinin son günlerine bırakılan dilekçeler, ilk günlerdeki delil durumunu ve sorgu tutanağını yeterince değerlendirmeyebilir.
  • Genel ifadelerle itiraz: “Müvekkil masumdur” şeklindeki itirazlar yerine, kararın gerekçesindeki her unsura karşılık veren somut açıklamalar gerekir.
  • Belgesiz kişisel durum: Sabit ikamet, iş ve sağlık durumu iddiaları belgelenmediğinde ağırlık taşımaz.
  • Tahliye talebini unutmak: İtirazın reddi son nokta değildir; yeni delil ve gelişmelerle tahliye talebi her aşamada yinelenebilir.
  • Gözaltı aşamasını önemsememek: İfade sırasında yapılan beyanlar tutuklama değerlendirmesini doğrudan etkiler. Bu aşamadaki haklar için gözaltında şüphelinin hakları yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Tutuklamaya itirazı aile üyeleri yapabilir mi?

İtiraz hakkı kural olarak şüpheli veya sanık ile müdafiine aittir. Aile üyeleri dilekçeyi kendi adlarına değil, tutuklu kişi adına ve onun iradesiyle hazırlanmış olarak sunabilir; uygulamada dilekçe çoğunlukla müdafi tarafından ya da tutuklu tarafından infaz kurumu aracılığıyla verilir.

İtiraz reddedilirse tekrar itiraz edilebilir mi?

İtiraz merciinin kararı kesindir; aynı karara ikinci kez itiraz yoluna gidilemez. Ancak yeni bir tahliye talebinde bulunulabilir ve bu talebin reddine ilişkin karara yeniden itiraz edilebilir.

Adli kontrol yükümlülüğüne uyulmazsa ne olur?

Yükümlülüklere kasten uymayan şüpheli veya sanık hakkında, verilmesi beklenen cezanın miktarı bakımından tutuklama yasağı bulunsa bile tutuklama kararı verilebilir. Bu nedenle imza günleri ve yasaklanan yerler titizlikle takip edilmelidir.

Tutuklu kalınan süre cezadan düşülür mü?

Evet. Gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler, verilen hapis cezasından mahsup edilir. Muhtemel infaz süresini değerlendirmek için infaz hesaplama aracından yararlanılabilir; ancak sonuç her zaman somut kararın içeriğine göre değişir.

Tutuklama kararını öğrenme tarihi nasıl belirlenir?

Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir ve bir örneği kendisine verilir. İki haftalık süre, kararın bu şekilde öğrenildiği günden başlar. Süre hesabı için yasal süre hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Ceza yargılamasındaki diğer başvuru yolları için ceza hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tutuklama ve adli kontrol kararları her dosyanın delil durumuna ve kişisel koşullara göre değerlendirilir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca incelenmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

Randevu

Konunuzu birlikte değerlendirelim

Görüşme günü ve saati telefonla ya da WhatsApp üzerinden belirlenir. Elinizdeki belgeleri görüşmeye getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.