İş Hukuku
Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti: İzin Süreleri, Hesaplama Örneği, İspat Yükü ve Zamanaşımı
Yıllık izne hak kazanma şartı, hizmet süresine ve yaşa göre izin süreleri, iznin bölünmesi, sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin ücreti, örnek hesap, ispat yükü, zamanaşımı ve arabuluculuk.
Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat
6 dk okuma
İş sözleşmesi sona eren pek çok çalışan, yıllarca kullanamadığı izinlerin karşılığını alıp alamayacağını bilmez. Oysa kanun bu konuda açıktır: Hak kazanılıp kullanılmayan izin günleri, sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin ücret olarak ödenir. Yıllık izin ücreti, istifa eden ya da haklı nedeni olmadan çıkarılan işçinin de talep edebileceği bir alacaktır. Bu rehberde 4857 sayılı İş Kanunu’na göre yıllık izne hak kazanma şartlarını, izin sürelerini, kullanılmayan izin ücretinin nasıl hesaplandığını, ispat yükünü, zamanaşımını ve arabuluculuk sürecini örneklerle açıklıyoruz.
Yıllık izne kimler hak kazanır?
İş Kanunu’nun 53. maddesine göre iş yerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Aynı işverenin farklı iş yerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaba katılır (m.54).
Kanun, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceğini de açıkça düzenler. Bu nedenle iş sözleşmesine konulan “işçi yıllık izin kullanmayacaktır” veya “izin ücreti maaşa dahildir” şeklindeki hükümler geçersizdir.
Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık izin hükümleri uygulanmaz.
Yıllık izin süreleri
İzin süresi, işçinin aynı işverendeki hizmet süresine göre belirlenir ve aşağıdaki sürelerden az olamaz:
- Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil): 14 gün,
- Beş yıldan fazla, on beş yıldan az: 20 gün,
- On beş yıl (dahil) ve daha fazla: 26 gün.
On sekiz yaş ve daha küçük işçiler ile elli yaş ve daha büyük işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır. Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
İzin günlerinin hesabında, izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz (m.56). Örneğin on dört günlük iznin içine bir resmi tatil denk gelirse izin bir gün uzar.
İzin nasıl kullandırılır?
- Yıllık izin kural olarak işveren tarafından bölünemez ve sürekli olarak verilir.
- Tarafların anlaşmasıyla izin bölümler halinde kullanılabilir; ancak bölümlerden biri on günden az olamaz.
- Yıl içinde verilen diğer ücretli veya ücretsiz izinler, hastalık ve dinlenme izinleri yıllık izinden düşülemez.
- İznini iş yerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, talep edip belgelemesi halinde, yolda geçecek süre için toplam dört güne kadar ücretsiz izin verilir.
- İşveren, işçilerin yıllık izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.
İzin ücreti, işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödenir veya avans olarak verilir (m.57). Yani çalışan, izindeyken de normal ücretini almaya devam eder; bu ücret ayrı bir alacak değildir. Ayrı bir alacak, iznin hiç kullandırılmadığı ve sözleşmenin sona erdiği durumda doğar.
Kullanılmayan izin ücreti ne zaman ödenir?
İş Kanunu’nun 59. maddesine göre iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.
Bu hükmün iki önemli sonucu vardır:
- İzin ücreti, kıdem tazminatından farklı olarak istifa halinde de, işverenin haklı nedenle feshinde de talep edilebilir.
- Geçmiş yıllara ait izinler, o yılların düşük ücretiyle değil, son ücret üzerinden hesaplanır.
Sözleşme devam ederken kullanılmayan izinlerin parayla ödenmesi kural olarak mümkün değildir; izin hakkının amacı dinlenmedir. Bu nedenle çalışmaya devam eden işçinin talebi, izninin kullandırılmasıdır.
Ayrıca işveren tarafından yapılan fesihlerde, bildirim süresi ve yeni iş arama izinleri yıllık izin süreleriyle iç içe giremez (m.59/2). Yani işveren, ihbar süresini kullanılmayan yıllık izinle “mahsup” edemez.
Yıllık izin ücreti nasıl hesaplanır?
Hesaplama üç adımda yapılır:
- Hak kazanılan toplam izin günü bulunur. Her tamamlanan hizmet yılı için o yıla denk gelen izin süresi toplanır.
- Kullanılan izin günleri düşülür. İşverenin ispat edebildiği kullanılmış izinler toplamdan çıkarılır.
- Kalan gün, son brüt günlük ücretle çarpılır. Aylık ücretle çalışanlarda günlük brüt ücret, aylık brüt ücretin otuza bölünmesiyle bulunur.
Örnek hesap
Yedi yıl dört ay çalıştıktan sonra işten ayrılan, kırk yaşındaki bir işçiyi düşünelim. Son aylık brüt ücreti 45.000 TL olsun ve işçi bu süre boyunca hiç yıllık izin kullanmamış olsun.
- 1’inci ile 5’inci hizmet yılları: 5 × 14 gün = 70 gün,
- 6’ncı ve 7’nci hizmet yılları: 2 × 20 gün = 40 gün,
- Son dört ay tam bir hizmet yılı oluşturmadığından izin hakkı doğurmaz.
Toplam hak edilen izin 110 gündür. Günlük brüt ücret 45.000 / 30 = 1.500 TL olduğundan kullanılmayan izin ücreti brüt 110 × 1.500 = 165.000 TL olur. Bu tutardan yasal kesintiler yapılarak net tutara ulaşılır. Aynı hesaplamayı farklı veriler için yapmak üzere işçilik alacakları hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Akort, komisyon, prim gibi sabit olmayan ücretle çalışanlarda günlük ücret, son bir yıl içinde kazanılan ücretin fiilen çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalamaya göre hesaplanır (m.57).
İzin kullandırıldığını kim ispat eder?
Yıllık izin uyuşmazlıklarında ispat yükü işverendedir. İşveren, izin kayıt belgesi tutmak zorunda olduğundan, iznin kullandırıldığını işçinin imzasını taşıyan izin belgeleri, izin defteri veya benzeri yazılı kayıtlarla ispatlamalıdır. Yargı kararlarında da yıllık izin kullandırıldığının kural olarak yazılı belgeyle ispatı aranmaktadır.
İşçinin dikkat etmesi gereken nokta, imzalattırılan izin formlarıdır. Fiilen kullanılmayan izinlerin kullanılmış gibi gösterildiği formlar imzalanmamalı; böyle bir belge imzalanmışsa, iznin fiilen kullanılmadığı iş yeri giriş kayıtları, mesai çizelgeleri veya yazışmalarla gösterilmeye çalışılmalıdır.
Zamanaşımı ve arabuluculuk
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (m.32). Yıllık izin ücretinde ise bu süre, iznin hak edildiği tarihten değil, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar (m.59). Bu sayede yıllar önce hak edilen izinler de, sözleşme sona erdikten sonraki beş yıl içinde talep edilebilir.
Yıllık izin ücreti alacağı için dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulmalıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Arabuluculuk görüşmesinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır. Uygulamada yıllık izin ücreti çoğu zaman kıdem tazminatı, fazla mesai ve diğer işçilik alacaklarıyla birlikte talep edilir.
Sık yapılan hatalar
- İstifa edenin izin ücretini alamayacağını düşünmek: Kanun “herhangi bir nedenle” sona ermeden söz eder; istifa da buna dahildir.
- Kısmi yılları hesaba katmak: İzin hakkı her tam hizmet yılı için doğar; tamamlanmamış yıl için orantılı izin hesaplanmaz.
- Yaş kuralını gözden kaçırmak: Elli yaşını doldurmuş işçinin hizmet süresi beş yılın altında olsa bile izin süresi en az yirmi gündür.
- Resmi tatilleri izinden düşmek: Hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresine eklenmez, sayılmaz.
- Toplu imzalatılan izin formlarını sorgulamamak: Fiilen kullanılmayan izinlerin yazılı olarak kullanılmış gösterilmesi, sonradan ispatı güçleştirir.
Sıkça sorulan sorular
Deneme süresinde işten çıkarılırsam izin ücreti alabilir miyim?
İzin hakkı bir yıllık çalışmayla doğar. Bir yılı doldurmadan sona eren sözleşmelerde kullanılmayan izin ücreti doğmaz.
İşveren izin vermiyorsa ne yapabilirim?
İzin hakkından vazgeçilemez ve işveren izni hizmet yılını izleyen yıl içinde kullandırmakla yükümlüdür. İzin talebinin yazılı olarak yapılması ve cevabın saklanması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir delildir. Sürekli izin kullandırılmaması, koşullarına göre haklı fesih tartışmasına da konu olabilir; bu konuda işçinin haklı nedenle feshi yazımıza bakabilirsiniz.
Kıdem tazminatı alamayan işçi izin ücretini alabilir mi?
Evet. Kıdem tazminatının şartları ile yıllık izin ücretinin şartları farklıdır. İstifa eden veya işverenin haklı nedenle feshettiği işçi kıdem tazminatı alamasa bile kullanılmayan izin ücretini talep edebilir. Kıdem tazminatının şartları için kıdem tazminatı yazımızı inceleyebilirsiniz.
İşçi vefat ederse izin ücreti ne olur?
Kanun, kullanılmayan izin ücretinin işçiye veya hak sahiplerine ödeneceğini düzenler. İşçinin ölümüyle sona eren sözleşmede bu alacak mirasçılara geçer.
Diğer işçilik alacakları için iş hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Örnek hesap yalnızca yöntemi göstermek içindir; gerçek tutar ücretin niteliğine, toplu iş sözleşmesi hükümlerine ve kullanılan izinlere göre değişir. Mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.




