Aile Hukuku
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır? Noter, Sulh Mahkemesi, İntikal ve Mirasın Paylaşımı
Mirasçılık belgesinin noterden ve sulh hukuk mahkemesinden alınması, noterin belge veremediği haller, vasiyetname durumu, belgenin iptali, ret süresi, veraset ve intikal vergisi, elbirliği mülkiyeti ve paylaşma yolları.
Av. Mehmet TürkerKurucu Avukat
7 dk okuma
Bir yakının vefatından sonra bankadaki hesaplara ulaşmak, tapudaki taşınmazı mirasçılar adına tescil ettirmek, aracı satmak ya da emekli maaşı ve sigorta işlemlerini başlatmak için istenen ilk belge mirasçılık belgesidir. Halk arasında “veraset ilamı” olarak bilinen bu belge, kimlerin mirasçı olduğunu ve her birinin miras payını gösterir. Bu rehberde mirasçılık belgesinin noterden veya sulh hukuk mahkemesinden nasıl alındığını, hangi durumlarda noterin belge veremediğini, belgenin hatalı olması halinde yapılacakları, sonrasında atılması gereken adımları ve miras ortaklığının nasıl sona erdirileceğini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde açıklıyoruz.
Mirasçılık belgesi nedir, ne işe yarar?
TMK’nın 598. maddesine göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Belgede mirasbırakanın kimlik bilgileri, ölüm tarihi, mirasçıların adları ve her birinin terekedeki payı yer alır.
Mirasçılık belgesi şu işlemlerde temel belgedir:
- Tapu müdürlüğünde taşınmazların mirasçılar adına intikalinin yapılması,
- Bankadaki mevduat, kiralık kasa ve yatırım hesaplarına ilişkin işlemler,
- Araçların mirasçılara devri veya satışı,
- Sigorta tazminatları, ölüm aylığı ve benzeri haklar için başvurular,
- Miras ortaklığının giderilmesi, tenkis veya muris muvazaası gibi davaların açılması.
Belge, mirasçılık sıfatı hakkında bir karine oluşturur; kesin hüküm niteliği taşımaz. Bu nedenle aşağıda anlatıldığı gibi her zaman geçersizliği ileri sürülebilir.
Noterden mirasçılık belgesi nasıl alınır?
Uygulamada en hızlı yol notere başvurmaktır. Mirasçılardan herhangi biri, Türkiye’deki herhangi bir notere kimliğiyle başvurarak belge talep edebilir. Noter, nüfus kayıtlarını esas alarak mirasçıları ve paylarını belirler ve belgeyi genellikle aynı gün düzenler. Tüm mirasçıların birlikte başvurması gerekmez.
Noterin mirasçılık belgesi veremediği haller
1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 71/B maddesine göre aşağıdaki durumlarda mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez:
- Belgenin verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa (örneğin bir vasiyetname veya mirasçılık sıfatı konusunda tartışma varsa),
- Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi verilmesi için yeterli değilse (eski kayıtlarda eksiklik, kayıt dışı evlat edinme gibi),
- Mirasçılık belgesi yabancılar tarafından talep ediliyorsa.
Bu hallerde başvurunun sulh hukuk mahkemesine yapılması gerekir.
Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi
Mahkeme yoluyla belge almak için sulh hukuk mahkemesine bir dilekçeyle başvurulur. Bu başvuru çekişmesiz yargı işidir; karşı taraf gösterilmez. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtir, gerekirse tanık dinler ve mirasçıları belirleyerek belgeyi verir.
Mirasbırakanın bir vasiyetnamesi varsa durum farklıdır. Vasiyetname önce sulh mahkemesinde açılır ve ilgililere okunur. Vasiyetnameyle mirasçı atanmış veya vasiyet yapılmışsa, tasarruf yasal mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirilir; bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir (TMK m.598/2).
Belge hatalıysa ne yapılır?
TMK m.598/3 uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Belgede bir mirasçı eksik gösterilmiş, mirasçı olmayan biri eklenmiş ya da paylar yanlış belirlenmişse, hak kaybına uğrayan kişi belgenin iptali için dava açabilir. Bu dava için kanunda bir süre öngörülmemiştir. Davada verilecek karar sonrası doğru paylarla yeni bir belge düzenlenir.
Vasiyetnamenin kendisine yönelik itirazlar ise farklı bir yoldur. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır ve bu dava kanundaki hak düşürücü sürelere tabidir.
Mirasçılık belgesi alındıktan sonra yapılması gerekenler
1. Mirası reddetme süresini değerlendirmek
Mirasbırakanın borçlarının mal varlığından fazla olabileceği düşünülüyorsa önce bu konu ele alınmalıdır. TMK’nın 606. maddesine göre miras, yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde reddedilebilir. Mirasa ait malların satılması, tapuda intikalin yapılıp mallar üzerinde tasarrufta bulunulması gibi davranışlar mirası kabul anlamına gelebileceğinden, borçlu bir miras söz konusuysa işlem yapılmadan önce bu süre gözetilmelidir. Ayrıntılar için mirasın reddi ve saklı pay rehberimize bakabilirsiniz.
2. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi
Miras yoluyla geçen mallar için veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmelidir. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nun 9. maddesine göre ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de bulunuyorsa beyanname ölüm tarihini izleyen dört ay içinde, mirasçılar yurt dışındaysa altı ay içinde verilir. Ölüm yurt dışında gerçekleşmişse süreler mirasçıların bulunduğu yere göre dört, altı veya sekiz aydır. Bankalar ve kamu kurumları, mirasçılara ödeme yapmadan önce verginin ödendiğine dair belge isteyebilir.
3. Tapu ve diğer kayıtlarda intikal
Mirasçılık belgesi ve vergi dairesinden alınan yazı ile tapu müdürlüğüne başvurularak taşınmazlar mirasçılar adına elbirliği (iştirak) halinde tescil ettirilir. Bu tescil, taşınmazın mirasçılar arasında paylaşıldığı anlamına gelmez; yalnızca mülkiyetin mirasçılara geçtiğini tapu kütüğüne yansıtır. Tapu harcı ve masrafları için tapu harcı hesaplama aracından fikir edinebilirsiniz.
Miras ortaklığı: elbirliği mülkiyeti
Birden çok mirasçı bulunduğunda, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir (TMK m.640). Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve kural olarak terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Örneğin miras kalan bir daireyi satmak veya kiraya vermek için kural olarak tüm mirasçıların oybirliği gerekir.
Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir. Bu yol, mirasçılardan birinin işbirliği yapmadığı ya da ulaşılamadığı durumlarda terekenin yönetilmesini kolaylaştırır. Ayrıca her mirasçı, terekedeki hakların korunmasını tek başına isteyebilir.
Miras nasıl paylaşılır?
Paylaşma sözleşmesi
Mirasçılar anlaşırsa terekeyi kendi aralarında paylaşabilir. TMK’nın 676. maddesine göre paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Bu sözleşmeyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetini miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürmeyi de kabul edebilir. Taşınmazlar bakımından paylaşmanın tapuya yansıtılması için tapu müdürlüğünde ayrıca işlem yapılır.
Elbirliğinden paylı mülkiyete geçiş
Tam bir paylaşma yerine, mirasçılardan biri terekedeki malların elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini sulh hâkiminden isteyebilir (TMK m.644). Hâkim diğer mirasçılara itirazlarını bildirmeleri için süre verir; haklı bir itiraz yoksa veya süre içinde paylaşma davası açılmazsa dönüştürmeye karar verir. Paylı mülkiyette her mirasçı kendi payı üzerinde bağımsız olarak tasarruf edebilir.
Paylaşma (ortaklığın giderilmesi) davası
Anlaşma sağlanamazsa her mirasçı, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642). Sulh mahkemesi, terekedeki malların mümkünse aynen, mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılmasına karar verir. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin bu uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Sürecin ayrıntıları için ortaklığın giderilmesi davası yazımızı inceleyebilirsiniz.
Miras payları nasıl belirlenir?
Mirasçılık belgesindeki paylar, yasal mirasçılık sırasına göre belirlenir. Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: Altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, anne-baba zümresiyle birlikte yarısı, büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Kendi durumunuza göre payları görmek için miras payı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Mirasbırakanın sağlığında mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı devirler varsa, mirasçılık belgesi alındıktan sonra bu devirlere karşı dava yolu da değerlendirilebilir; bu konuda muris muvazaası yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Borçları araştırmadan intikal yapmak: Ret süresi içinde terekeye el atılması, borçlu bir mirasın kabul edilmiş sayılmasına yol açabilir.
- Vasiyetnameyi gizlemek veya geç bildirmek: Bulunan vasiyetname sulh mahkemesine teslim edilmelidir; aksi halde düzenlenen belge sonradan geçersiz hale gelebilir.
- Elbirliğini paylaşma sanmak: Tapuda mirasçılar adına intikal, malların paylaşıldığı anlamına gelmez.
- Sözlü paylaşma anlaşmasına güvenmek: Paylaşma sözleşmesi yazılı yapılmazsa geçersizdir.
- Vergi beyanını geciktirmek: Beyanname süresi, mirasçılık belgesinin alınma tarihinden değil ölüm tarihinden başlar.
Sıkça sorulan sorular
Mirasçılık belgesi almak için tüm mirasçıların imzası gerekir mi?
Hayır. Mirasçılardan herhangi biri tek başına başvurabilir; belge tüm mirasçıları ve paylarını gösterecek şekilde düzenlenir.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı mirasçılık belgesi alabilir mi?
Türk vatandaşı mirasçılar, Türkiye’deki noterlere veya vekil aracılığıyla başvurabilir. Mirasçılardan biri yabancı uyruklu ise ve belgeyi o talep ediyorsa başvurunun sulh hukuk mahkemesine yapılması gerekir.
Mirasçılık belgesinin geçerlilik süresi var mı?
Belgenin kanunda belirlenmiş bir geçerlilik süresi yoktur. Ancak bazı kurumlar güncel tarihli belge veya nüfus kaydı isteyebilir. Mirasçılardan birinin sonradan vefat etmesi halinde, onun payı için ayrıca belge alınması gerekir.
Mirası reddeden kişi mirasçılık belgesinde görünür mü?
Ret işlemi sulh mahkemesine yapılır ve kayda geçirilir. Mirası reddeden kişinin payı, kanuna göre diğer mirasçılara geçer; ret sonrası düzenlenecek belgede bu durum dikkate alınır.
Miras ve aile hukukuna ilişkin diğer konular için aile hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Miras payları ve süreler somut aile yapısına ve mirasbırakanın tasarruflarına göre değişir; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.




